Kleine Engelse automerken Stellite, Dalgleish-Gullane en BSA

De autogeschiedenis kent vele kleine automerken die in hun tijd al zeldzaam waren. Vooral na de Eerste Wereldoorlog zagen veel technisch geschoolde mensen de kans schoon om met een nieuw modern product op de markt te komen. De auto was in die tijd nog een bezienswaardigheid en de vraag was soms groter dan het aanbod. Toch bouwden veel fabriekjes slechts kleine aantallen auto's. In deze aflevering bespreek ik een aantal van deze kleinere Engelse automerken: Stellite, Dalgleish-Gullane en BSA. Deze automerken verdwenen uit het straatbeeld. Deze autotypen zijn eigenlijk alleen nog in musea te bezichtigen.

Stellite

Ook in Groot-Brittannië schoten de autofabriekjes als paddestoelen uit de grond. De meeste van deze constructeurs hielden het slechts enkele jaren vol. Een mooi voorbeeld hiervan is het automerk Stellite.
Stellite is nu geen bekende merknaam meer en zal ook aan het begin van de twintigste eeuw niet elke autoliefhebber in staat van vervoering hebben gebracht. De fabriek aan de Ward End in Birmingham was een dochteronderneming van het grotere Wolseley. Vanaf 1913 werden in deze fabriek de kleine en daarom ook goedkope Stellite gebouwd. Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, waarna de productie tijdelijk werd gestaakt, werden weinig Stellites gebouwd.
Dit autotype kon zo goedkoop worden aangeboden, omdat de auto eenvoudig was afgewerkt. Het chassis was van hout en de motor was een eenvoudige viercilinder met een inhoud van 1100 cc. De versnellingsbak had aanvankelijk slechts twee versnellingen. Pas na de oorlog kwam een Stellite met een drieversnellingsbak. Deze verandering mocht echter niet meer baten. Groot-Brittannië zat niet te wachten op de Stellite en de productie van dit autotype werd in 1919 gestaakt.

Dalgleish-Gullane

Sommige auto's zijn zo zeldzaam, dat de meeste websites en boeken over auto's niet verder komen dan de vermelding van het betreffende automerk. Een mooi voorbeeld van een verdwenen automerk is de Dalgleish-Gullane.
De Dalgleish-Gullane 8 HP tweezitter werd tussen 1907 en 1908 gebouwd in het Schotse plaatsje Haddington bij de 'Haddington Motor Engineering'. De Dalgleish-Gullane werd door een Franse De Dionmotor via een cardanas aangedreven op de achterwielen. Helaas werden in Haddington slechts enkele exemplaren van deze unieke auto gefabriceerd.
Ik was dan ook blij verrast, toen ik enkele jaren geleden op een Zwitserse website een prachtig onderhouden exemplaar zag van deze tweezitter, die te koop werd aangeboden. Volgens de aanbieder was deze tweezitter het enige nog bestaande model van de Dalgleish-Gullane 8 HP. De in de kleuren zwart en geel uitgevoerde Dalgleish-Gullane was gereviseerd en rijklaar.
De prijs van deze unieke Dalgleish-Gullane was op aanvraag beschikbaar, maar daar durfde ik niet naar te vragen. Hopelijk prijkt de zwartgele Dalgleish-Gullane binnenkort in een automuseum, dan kan iedereen er van genieten!

BSA

De Birmingham Small Arms Company, beter bekend als BSA, is vooral bekend geworden door de productie van lichte vuurwapens en motorfietsen. BSA maakte echter ook auto's. In 1907 verlieten de eerste auto's de poort van de BSA-fabriek.
Het jaar 1907 was een bijzonder jaar voor BSA, want in dat jaar won de fabriek in Birmingham de race van Peking naar Parijs met de Itala. Het ontwerp van de winnende auto werd gebruikt voor de BSA 25/33. BSA ontwikkelde in snel tempo een groot aantal modellen voor de automarkt, die flink in de lift zat. In 1910 kon de consument kiezen uit vijf verschillende BSA-modellen.
In 1910 nam BSA de Engelse vestiging van Daimler in Coventry over, dat in financiële moeilijkheden verkeerde. Hierdoor ging wel het eigen karakter van BSA verloren, want ook de auto's die in Birmingham werden geproduceerd kregen een Daimler-look.
Na de Eerste Wereldoorlog stopte Daimler met de productie van auto's met een viercilindermotor. In 1922 werd de kleine sportwagen BSA Ten HP gepresenteerd. Deze sportwagen werd aangedreven door een tweecilindermotor van 1.080 cc. Het was een goedkope auto. Geen wonder zult u zeggen als u deze sportwagen kent, want de auto had slechts één portier. Bovendien moest de auto sportief op gang geholpen worden met een slinger.
Zoals enkele andere Engelse automerken probeerde BSA het ook met driewielers. In 1929 werd de BSA Threewheeler gepresenteerd. De driewieler met voorwielaandrijving woog amper 400 kg en bood plaats aan twee personen. Deze bijzondere auto werd aangedreven door een V-twin met een inhoud van 1021 cc. De motor kon een vermogen leveren van 21 pk en behaalde een topsnelheid van 100 km/uur. De Threewheeler bleef leverbaar tot 1936.
Een jaar voordat het doek viel voor de Threeweeler, presenteerde BSA een nieuwe sportwagen op vier wielen. De eerste exemplaren van de Scout werden voorzien van een 1.075 cc viercilindermotor. Vanaf 1937 kon de met voorwielaandrijving uitgevoerde Scout ook geleverd worden met een 1.203 cc zijklepper. De Scout bleef tot 1939 in productie.
Vanaf de Tweede Wereldoorlog specialiseerde BSA zich weer op vuurwapens en motorfietsen en bouwde geen auto's meer. De merknaam BSA werd na de oorlog in Nederland zeer bekend, maar kreeg misschien ten onrechte wel te maken met de slagzin 'Bij Storm Afstappen'. Veel motorliefhebbers deden dat, toen de Japanse motorenfabrikanten vanaf de jaren zestig een storm ontketenden met goedkope modellen.

Uw Reactie

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: meer informatie Autogeschiedenis

Automerken
Essex en Terraplane
Egg, Tempo en Felber
Aero, Velox en Wikov
Geschiedenis automerk BMW
Stoewer en Slaby-Beringer
Unic en Gladiator
MG sportwagens TC, TD en TF