Arnhem door de ogen van Jan Feith en Charles Behrens

Toeristische bestemming

Arnhem was aan het begin van de twintigste eeuw een belangrijke bestemming voor toeristen. De bosrijke omgeving had veel te bieden voor de stedeling en bracht sommigen in vervoering: "Arnhem, de heerlijke, jonge bloemenstad. Al van de dijk, voor je nog langs de IJssel fietst, zie je ver vooruit tegen de grijze hoogte van de Veluwe haar huizen liggen," schreven Jan Feith en Charles Behrens aan het begin van de twintigste eeuw in 'Zwerftochten door ons land'.
De toren van de Eusebiuskerk kwam bij Westervoort in zicht. "We zwenken hier de Liemers uit, langs een paar boomgaarden, over de lange brug. En nu ligt de stad voor je. Van Arnhem als stad moet je houden, ook al ken je de wondere vreugden van het buitenleven. Want Arnhem is feitelijk geen echte stad; pas na veel speuren en slenteren vind je vuile achterbuurten waar tegen het donkere gat van een raam wat geraniums fel groeien; ook al zijn er wel steegjes zonder zon, met groezelige huizen. Doch overal daarboven staat pal tegen de lichte hemel de grijze Eusebius."

Plaatjesalbum

Het oproepen van spaardrift bij consumenten heeft een lange traditie. Aan het eind van de jaren twintig schreven Jan Feith en Charles Behrens een lofzang op de provincie Gelderland voor de Koek- en Beschuitfabriek, voorheen Hille & Zoon. Bij honingontbijtkoek, gemberkoek, tafelbeschuit en chocoladebeschuitjes verstrekte deze Zaanse firma plaatjes, illustraties van Bernard van Vlijmen, ter vulling van de genummerde lege plekken in het album 'Gelderland'. De plaatjes gingen er in als koek. "Met het doen verschijnen van dit album hebben wij niet alleen op het oog het opwekken van liefde voor de natuur en voor ons schone eigen land, doch in het bijzonder ook de lichamelijke gesteldheid van onze medemensen," schreef de koekfabriek in het voorwoord.
De voorzitter van de Toeristenbond voor Nederland (A.N.W.B.), Edo J. Bergsma, onderstreepte zowel de schoonheid van ons land als het ziels- en lichaamsheil van de consument: "Wanneer dit boekwerk, en het kan niet anders, de lust tot toeren in eigen heerlijk land bevordert, lokken zal tot wandellust, tot dat sportief toerisme prikkelen zal, dat de liefde voor de natuur ontwikkelt, de gezondheid van het lichaam staalt; hart, ziel en gemoed deugd doet, dan" zou de voorzitter van de wielrijdersbond zich daarin zeer verheugen."

Markt en Rijnkade

Ik vervolg de beschrijving van Arnhem door Jan Feith en Charles Behrens. We lopen van de Eusebius naar de Markt: "En op verdere zwerftochten door Arnhem zul je meer mooie plekjes vinden. Bijvoorbeeld, de oude Sabelpoort met het doorkijkje onder de roestige bruine boog op de Markt, waar, op marktdagen onder de linden groenten en ooft uit de nabije Betuwe liggen, waar boer en stedeling zich dan verdringen tussen de heldere witte kramen met lappen, stoffen, potten, pannen en ander spul. Het levert een behoorlijk tafereel, dit licht en druk gewoel tegen de grijze achtergrond van de statige, oude kerk met haar pinakels en spitsbogen."
"Wie op zoele voorzomeravonden, als het licht gloort over de stad, langs de Rijnkade wandelt, ziet hoe de hoogtij van het jaar roze en blanke kaarsenbloesems in de kastanjelaren heeft gezet. Voor je ligt de rivier, rood purper weerkaatsend aan de hemel, waarin gouden wolken hoog getorend staan, als brandend in het licht van de zon, die reeds is weggezakt achter de verre donkere heuvels."
Daar waar nu bij het Roermondsplein de Mandelabrug ligt, verbond vroeger een schipbrug de Rijnoevers. "Nog ligt de ouderwetse schipbrug tussen Betuwe en Veluwe-oever; vele jaren zal het niet meer zo duren, de Arnhemmers redetwisten en ze schrijven al 'ingezonden stukken' over de plaats waar hun vaste brug moet komen."

Enka

Zoals al uit de vorige citaten bleek, schreven Jan Feith en Charles Behrens zeer bloemrijk. Ook de omstandigheden bij de destijds grootste werkgever van Arnhem, ontkomen niet aan een dichterlijke en verheven behandeling. "Arnhem houdt haar eer als hoofdstad op door het grootste bedrijf van Gelderland binnen zijn gebied te hebben. Dat is de 'Enka', de machtige kunstzijde-industrie waarvan bij de Velperweg en te Ede de fabrieken staan. Daar wentelen dag en nacht de grote wielen rond, daar schieten stangen heen en weer, snorren drijfriemen, en trillende schitteringen van licht beven overal op glanzend metaal. Duizenden meisjes bedienen machines die sissend en stampend de kunstmatige zijde geboren doen worden. Op de uren dat de ploegen wisselen, rijden autobussen van de eigen transportdienst van en naar dorpen en gehuchten in schier heel de provincie; want van alle kanten komen de vrouwelijke werkkrachten."

Zypendaal

Jan Feith en Charles Behrens fietsten kriskras door Arnhem. Ook kasteel Zypendaal en Sonsbeek pasten in hun reisplan. Het park rond kasteel Zypendaal was enkele jaren eerder gedeeltelijk voor het publiek opengesteld en bleek een uitmuntend terrein te zijn "voor de grote Indische tentoonstelling van 1928. Niet bij elk paadje en elk perkje staat er een bordje met 'verboden toegang', op enkele plaatsen slechts zeggen bescheiden aanwijzingen dat het beter is, een eind verderop te gaan wandelen. Door vrijgevigheid van de directie van de 'Enka' is hier een heerlijk en uniek wandelterrein geschapen. Want 'park' in de Hollandse opvatting is Zypendaal geenszins; het is een boscomplex met brede, glooiende gazons ertussen."

Sonsbeek

De schrijvers staken de Parkweg over en wandelden verder in het Sonsbeekpark. "Bovendien hebben de Arnhemmers reeds hun stadspark Sonsbeek en het is haast overbodig daarvan te vertellen. Want wie weet niet van de waterpartijen? Wie heeft nooit gehoord van de grote Sonsbeekse weide die tot de stadshuizen zich van hier uitstrekt? Wie kent niet de bospaden die je brengen naar de afgelegenste, stilste hoekjes aan droomvijvers en op sprookjesheuvels?"
Jan Feith en Charles Behrens zaten niet lang bij deze vijvers in het gras. Zij moesten verder en verlieten Arnhem in westelijke richting, via Oosterbeek ging het langs tal van andere schilderachtige dorpjes langs de Rijn.

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: reis verder door Arnhem

Gemeente Arnhem
Arnhem A/Z
Zypendaal
Sonsbeek, Huis
Station
Rijnkade