Paleis van Justitie in Arnhem

Rechtbank in centrum

Op de plek van het enkele jaren geleden verbouwde moderne Paleis van Justitie aan de Walburgstraat, stond vanaf de negentiende eeuw ook reeds een voornaam pand, waarin recht werd gesproken. Dit gerechtsgebouw in neoclassicistische stijl werd in 1833 gebouwd onder leiding van stadsarchitect Anthony Aytink van Falkenstein.
Vroeger was de hoofdingang van het Paleis van Justitie aan de Markt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gerechtsgebouw totaal verwoest. De ingangspartij van het gerechtsgebouw van Van Falkenstein imponeerde met vier Dorische zuilen. Een fragment van een van deze zuilen werd gered uit de puinhopen. Deze zuil staat nu als een soort monument opgesteld op het Airborneplein.

Nieuw gerechtsgebouw

Het duurde jaren voordat men begon aan een nieuw gerechtsgebouw in Arnhem. Jarenlang waren de verschillende onderdelen van het gerechtsapparaat op verschillende locaties verspreid over de stad gehuisvest. Op 9 januari 1959 ging eindelijk de eerste paal de grond in. In juni 1963 kon het nieuwe gerechtsgebouw officieel in gebruik genomen worden. Ten opzichte van het oude gerechtsgebouw werd de nieuwbouw een kwartslag gedraaid.

Schepenbanken

In Arnhem wordt al heel lang recht gesproken. In 1233 kreeg Arnhem stadsrechten. Als gevolg hiervan werd de stad bestuurd door eigen schepenen en een door de graaf aangestelde rechter. De schepenen hadden niet alleen een bestuurstaak: zij spraken ook recht. "Vanaf het midden van de vijftiende eeuw waren er in Arnhem twee schepenbanken," schreef Brand Beumer. Ook in die tijd waren er aparte rechters voor kleine en voor grote geschillen. De grote geschillen werden ook wel 'halszaken' genoemd. De gedagvaarde kon door dit rechtscollege tot de strop veroordeeld worden. Voor de uitvoering van de doodstraf stelde de stad een scherprechter, in de volksmond ook wel beul genoemd, aan. "De beul was in de stad geen geziene figuur," wist Beumer.

Ondervraging

In onze tijd past men bij het oplossen van misdrijven tijdens een politieverhoor in Nederland alleen nog psychische marteling toe. In vroeger tijden was dat anders. Een ondervraging was door het gebruik van martelinstrumenten geen pretje. Soms bezweken verdachten al voordat er recht gesproken was. Het bijbelse principe 'oog om oog, tand om tand' speelde een voorname rol: afschrikking en vergelding, daar ging het vooral om. Voor lichte vergrijpen werd een veroordeelde in het openbaar tentoongesteld. Ook werd een hand afgehakt of gebrandmerkt om de dader blijvend kenbaar te maken. Vanaf 1703 werden de straffen op de Markt voor het stadhuis uitgevoerd, vertelt Beumer. "Een ter dood veroordeelde werd later als voorbeeld ter afschrikking aan een drukke verkeersweg op de Galgenberg opgehangen." Deze Galgenberg bevond zich waarschijnlijk bij de Hommelseweg. In 1840 werd de doodstraf in Arnhem afgeschaft.

Salomonsoordeel

Tegenwoordig betreedt het publiek de rechtbank aan de Walburgstraat. Aan deze zijde staat een opvallend monument, het 'Salomonsoordeel' van André Schaller uit 1958. De verdachten die zich in Arnhem aan de gebefte 'Salomon' moeten vertonen, worden aan de achterzijde aangevoerd via de Prinsenhof.
In onze tijd zijn in het Paleis van Justitie naast de rechtbank ook een gerechtshof, een arrondissementsparket en het ressortparket gevestigd. De werkzaamheden zijn divers en opgesplitst in vijf sectoren: bestuursrecht, civiel recht, familie- en jeugdrecht, kantonrecht en strafrecht.

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder: reis verder door Arnhem

Gemeente Arnhem
Arnhem A/Z
Provinciehuis
St Janskerk of Koepelkerk
Luxortheater