Vereniging Nederland en België

Slag bij Waterloo

De Slag bij Waterloo was de genadeklap voor Napoleon. Bij zijn terugkeer in Parijs werd Napoleon tot aftreden gedwongen en verbannen naar het eiland Sint Helena, waar hij zes jaar later overleed. Na de nederlaag van Napoleon kwamen de overwinnaars bij elkaar, want dit was het juiste moment om nieuwe grenzen te trekken in Europa. Engeland, Oostenrijk en Pruisen wilden verhinderen dat Frankrijk een gevaar voor de buurlanden kon vormen.
Tot 1795, toen Napoleon de Zuidelijke Nederlanden bezette en deze provincies als Franse departementen aan Frankrijk toevoegde, werd het gebied dat wij nu als België kennen bestuurd door de Habsburgers uit Oostenrijk. In juni 1814 werd besloten dit gebied toe te voegen aan Nederland. Hierdoor zou aan de noordgrens van Frankrijk een sterke staat ontstaan, die de aspiraties van Frankrijk om de grens in noordelijke richting op te schuiven zou temperen. Dat deze samengevoegde volken weinig met elkaar gemeen hadden, deed niet ter zake en interesseerde niemand, want uiteindelijk ging het hen om herstel van het machtsevenwicht in Europa. Dit besluit werd in juni vastgelegd in de Acht Artikelen van Londen. Een maand later werd dit besluit door de Nederlandse koning Willem I aanvaard en op 21 september 1815 legde de koning in Brussel de grondwettelijke eed af als koning van de Nederlanden.

Verzet tegen grondwet

Voor Willem I deze eed in Brussel kon afleggen moest er nog wel het een en ander geregeld worden. Het grootste struikelblok was de vaststelling van de grondwet. Koning Willem I was een liberale vorst. Hij vond de scheiding van staat en kerk belangrijk en zaagde hiermee aan de poten van de katholieke stoel. Bovendien vond hij dat de grondwet door de volksvertegenwoordigers aanvaard zou moeten worden.
De katholieken hadden onder de Habsburgers veel macht en zagen dat door de nieuwe grondwet voor hen geen politieke rol meer was weggelegd. De bezwaren uit de katholieke hoek lieten niet lang op zich wachten. De katholieke wereld in de Zuidelijke Nederlanden werd verscheurd door twee stromingen. De liberaal-katholieken stonden achter de ver doorgedreven scheiding van kerk en staat, zoals die was voorzien in de nieuwe grondwet. De conservatieven waren faliekant tegen. Het grootste verzet kwam uit Gent, waar bisschop De Broglie de katholieken opriep niet alleen tegen het wetsontwerp te stemmen, maar de gelovigen ook verbood een openbare functie te aanvaarden, indien hiervoor een eed op de door hem verfoeide grondwet nodig was.

Referendum voor nieuwe grondwet

Willem I was door adviseurs gewaarschuwd om geen moderne fratsen uit te halen en de grondwet gewoon aan de bevolking op te leggen. Koning Willem I vond dit echter uit de tijd en koos voor een referendum onder de stemgerechtigde notabelen in de Zuidelijke Nederlanden. De oproep van bisschop De Broglie had succes. In de zuidelijke provincies werd het voorstel met 796 tegen 527 stemmen verworpen. Bovendien waren bijna driehonderd stemmers niet eens komen opdagen.
Na dit referendum telde koning Willem I de koppen opnieuw: de onthouders hadden geen bezwaar, anders hadden zij wel de moeite genomen om van hun stemrecht gebruik te maken. Deze onthoudingen konden dus zonder bezwaar bij de voorstanders worden opgeteld, redeneerde Willem I. Bovendien hadden ruim honderd stemmers uitdrukkelijk op godsdienstige motieven tegen gestemd. Aangezien de koning vond dat deze zeker met nieuwe voorstellen tevreden gesteld zouden kunnen worden, werden deze stemmen ook alvast bij de voorstanders geteld. Door deze creatieve rekenmethode werd de grondwet met 933 tegen 670 aangenomen.
Door dit gekonkel bleef de grondwet van 1815 uiteraard zeer omstreden in de Zuidelijke Nederlanden.

Kroning Willem I

Op 16 maart 1815 proclameerde Willem I zichzelf in Nederland tot koning van de Nederlanden, die nu zeventien provincies telde, en groothertog van Luxemburg. De belangrijkste noviteit in de nieuwe grondwet was een splitsing van de Staten-Generaal in twee Kamers: de leden van de Eerste Kamer werden door de koning aangewezen, de Tweede Kamer zou worden gekozen door Provinciale Staten. In het gebied dat zestien jaar later België zou gaan heten werd Willem I op 21 september 1815 als koning ingehuldigd.
Vanaf het begin moesten de bewoners in de katholieke Zuidelijke provincies niets hebben van de 'krenterige Hollander'. Een goede samensmelting van de noordelijke en de zuidelijke provincies verliep uitermate stroef. Na vijftien jaar brak in augustus 1830 een opstand uit in Brussel. De opstand verspreidde zich snel over alle zuidelijke provincies: in oktober 1830 werd de onafhankelijkheid van België uitgeroepen. De Nederlanden vielen definitief uit elkaar.

Lees verder: meer informatie

Hoofdpagina Geschiedenis

Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Met de cd-roms van CultuurArchief haalt u veel kennis in huis.
Kunst op cd-rom