De borg Ewsum te Middelstum

Resten van een middeleeuwse burcht

Van de laatste middeleeuwse burcht resteert alleen nog maar een dubbel omgracht terrein, een schathuis, het benedendeel van een ronde overwelfde geschuttoren en een stukje ringmuur. De toren dateert uit 1472. Dit wordt aangegeven op een fraai bewerkte gevelsteen, die in de wand van de geschuttoren is ingemetseld. De tekst luidt: "Anno 1472 heeft Jr. Onno van Ewsum dit gebout tegens de wille van Groningen vid. Schotanum". Die geschuttoren is niet meer wat hij vroeger geweest is. In de loop der tijd is hij steeds kleiner geworden, totdat er een puntdak op is gezet om de resten voor verder verval te bewaren. Op de top van deze toren stond vroeger nog een zandstenen leeuw. Hierop was een schild bevestigd, dat nu is ingemetseld boven de deur van het schathuis. Op het schild is het wapen van de Van Ewsums aangebracht.

Burcht van Ewsum

Die burcht van Ewsum werd gebouwd rond 1280, maar het was niet de eerste burcht, die ongeveer op deze plek stond. De burcht van Ewsum had een voorloper, die, naar de familie, Den Oert werd genoemd. Deze Van Oerts lagen nog al eens overhoop met de Groningers, die ten slotte in de dertiende eeuw de burcht van Oert definitief verwoestten. Er bleef een boerderij, maar op een bepaald moment begon Ewe van Oert een nieuwe burcht te bouwen, die Ewesheim, dus het heem van Ewe, werd genoemd. Uit deze naam ontstond later de naam Ewsum. De van Ewsums - je ziet hier dat de naam van de burcht over is gegaan op de familie - waren de eersten in het Groningerland, die de titel jonker gingen voeren.

Strijd tussen de Schieringers en Vetkopers

De strijd tussen de Schieringers en Vetkopers in de veertiende en vijftiende eeuw bracht veel verdriet voor de bewoners en soms grote schade toe aan de burcht. In 1472 werd, om weerstand te kunnen bieden aan de steeds kachtiger wordende vuurwapens, de geschuttoren gebouwd, waarvan dan nu nog iets resteert. De toren heeft meer dan twee meter dikke muren en is bijna twaalf meter in diameter. De schietgaten zijn van binnen aanzienlijk groter dan aan de buitenkant, zodat de schutters beter hun doelen konden uitzoeken zonder zelf groot risico te lopen, al konden ze in de beperkte ruimte nauwelijks rechtop staan.

Het geslacht Van Ewsum

De van Ewsums waren eeuwenlang heer en meester in hun gebied. Ze stonden bekend als flinke vechtersbazen, die soms meedogenloos konden optreden. Zo vonden er omstreeks het midden van de zestiende eeuw heksenverbrandingen plaats.
Het geslacht Van Ewsum stierf uit in de eerste helft van de zeventiende eeuw. Caspar van Ewsum schonk de borg aan zijn neef Ripperda, die gehuwd was met Ida Lewe. Omdat dit huwelijk kinderloos bleef ging de burcht in 1626 over op het geslacht Lewe. Dit geslacht liet de borg in 1650 grondig restaureren, waardoor het slot min of meer de vorm kreeg van een lustslot. De verdedigende functie van kastelen was in die tijd immers niet belangrijk meer. Het nieuwe slot was een fraai gebouw, dat was voorzien van een circa dertig meter hoge toren, vanwaar men een schitterend uitzicht had op de omgeving.

De laatste borgheer

De laatste borgheer van Ewsum was Edzard Jacob, baron Lewe van Middelstum, die lid was van de ridderschap en van Gedeputeerde Staten van Groningen. Bovendien was hij buitengewoon kamerheer in dienst van de koning. Hij had de borg begin 1800 van zijn vader gekregen.
In 1856 vond er een publieke verkoop plaats van Ewsum. De koper liet de borg in 1863 slopen.

Ligging

Van het weinige dat nog rest van de borg te Ewsum, zijn het schathuis en de oude geschuttoren het meest interessant. Tegen een grote boerderij aan ligt het schathuis met de gevelsteen. De lage ronde toren staat in het water. De borg ligt juist ten noordoosten van de kern van Middelstum, dat nu tot de gemeente Loppersum behoort, rechts van de weg naar Kantens.

Literatuur

- Jhr Mr. J.A. Feith, De Ommelander borgen en haar bewoners in de zeventiende en achttiende eeuw, Groningen, 1979
- Dorian Kransberg en Hans Mils, Kastelengids van Nederland, Middeleeuwen, Haarlem,1979
- Eigen documentatie

Lees verder: meer informatie

Nederlandse Kastelen
Dossier Kastelen
Kasteel Cronesteyn
De Cannenburch
Dever te Lisse
Kasteel Duivenvoorde
Ekenstein

Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Met de cd-roms van CultuurArchief haalt u veel kennis in huis.
Kunst op cd-rom

De belangrijkste Nederlandse schrijvers uit de twintigste eeuw in twee deeltjes. Naast een levensloop van de schrijvers wordt u geïnformeerd over de titels van de belangrijkste uitgaven van elke auteur.
Nederlandse Literatuur