Kasteel Rosendael te Rozendaal

Heer van Rozendaal

De laatste Heer van Rozendaal, Willem Frederik Torck, Baron van Pallandt overleed op 15 september 1977. Hij was geboren tegenover het kasteel in de villa Rozeneath, de plaats waar nu het gemeentehuis van de nog steeds zelfstandige gemeente Rozendaal staat. Met zijn verscheiden eindigde een tijdperk. Een tijdperk, waarin altijd een Heer van Rozendaal op het kasteel 'regeerde'. Hij bewoonde met zijn vrouw, en eerder ook zijn kinderen, een deel van het kasteel Rosendael, waarin ook het Internationaal Kasteleninstituut is gevestigd. De baron was een begrip in Rozendaal. Hij was zeer betrokken bij het wel en wee van, zowel de gemeente, als van individuele inwoners.

Geldersch Landschap

In zijn testament bepaalde de baron dat kasteel en landgoed één geheel moesten blijven. Hij legateerde het geheel, circa 50 ha groot, aan de stichting Het Geldersch Landschap voor een bedrag dat gelijk zou zijn aan de successierechten. De Stichting Het Geldersch Landschap heeft vervolgens het kasteel in erfpacht gegeven aan de Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen. De stichtingen werken in de praktijk zeer nauw samen.

Restauratie

Van 1986 tot 1989 werd het kasteel grondig gerestaureerd, waarna vervolgens de oranjerie, de befaamde bedriegertjes en de schelpengrot onder handen werden genomen. Met de restauratie van de theekoepel kwam de ingrijpende restauratie van de Rosendaalse gebouwen in 2000 gereed.

Geschiedenis

Kasteel Rosendael werd voor het eerst vermeld in 1314. Uit die tijd dateert nu nog de ronde donjon, de grote toren, die de grootste in zijn soort in Nederland is en het kasteel zijn markante uiterlijk verleent. Men denkt dat de toren vroeger zeker 25 meter hoog geweest zal zijn. De diameter van de toren bedraagt ca 16 meter! Tegen de toren aan werd in 1722 een vierkant huis gebouwd en daartegen aan verrezen een eeuw later nog enkele bijgebouwen, waarin onder meer de stallen waren ondergebracht. Toen werd het oorspronkelijke middeleeuwse kasteel in feite een buitenhuis.

De naam Rosendael

Of de naam Rosendael iets met de Gelderse roos uit het wapen van de Gelderse graven en hertogen te maken heeft, staat niet vast. Het zou goed kunnen dat de naam is gebaseerd op de biezen, die in de Rosendaalse beek voorkwamen en die destijds 'rusch' werden genoemd. De lage ligging van het kasteel aan de voet van de Veluwse heuvelzoom zou dit niet onwaarschijnlijk maken.

Residentie van de graven en hertogen van Gelre

Van zijn oorsprong was kasteel Rosendael de residentie van de graven en hertogen van Gelre. Zowel graaf Reinoud I (1271-1326), de eerste bewoner, als zijn zoon Reinoud II (1327-1343), die in 1339 de titel van hertog kreeg, hadden intense banden met Engeland. De eerste was getrouwd met Margaretha van Vlaanderen, de weduwe van koning Arthur van Schotland, zijn zoon huwde de zuster van de Engelse koning Edward III, Elonora. Hun huwelijk werd geen groot succes, hoe Eleonora de problemen dacht op te lossen, werd beschreven bij het kasteel Het Valkhof te Nijmegen.

Bewoners

De graven en hertogen van Gelre hebben ongeveer 200 jaar op kasteel Rosendael gewoond. Daarna kwam het kasteel in handen van de Veluwse drost Willem van Scherpenzeel, die kasteel Rosendael in 1579 overdeed aan Dirck van Dorth, die veel aan het kasteel liet vertimmeren en zorgde voor de aanleg van tuinen, vijvers en beken. Na hem vererfde het kasteel steeds op de volgende eigenaars, achtereenvolgens de families Van Arnhem, Torck en Van Pallandt.

Formele tuin

In de zeventiende eeuw had Rosendael een formele tuin, die al alom bekend was. Lubbert Adolf Torck, evenals zijn voorganger een liefhebber van tuinen, droeg de zeer bekende tuinarchitect Daniel Marot op om de tuinen van Rosendael te vernieuwen. Lubbert was met de zeer rijke Amsterdamse Petronella van Hoorn, weduwe Trip, getrouwd, zodat geld geen rol speelde. Marot legde onder meer de nu nog bestaande schelpengalerij aan en plaatste er ander tuinmeubilair dat thans weer is verdwenen.

Bedriegertjes

Het park werd, zoals het er nu uitziet, in de negentiende eeuw aangelegd naar een ontwerp van Jan David Zocher jr. Hij voegde onder meer een aantal vijvers samen tot een grote vijver. De waterwerken werden grotendeels vernieuwd, waarbij ook de galerij ontstond, waarin de twintigste eeuw de bedriegertjes werden geconstrueerd. Dit laatste gebeurde in opdracht van het echtpaar Van Pallandt-Loudon, dat ook de formele tuin voor het kasteel liet aanleggen. Tot de Tweede Wereldoorlog werden park en tuinen goed onderhouden, maar daarna begon het verval in te zetten, omdat het onderhoud onbetaalbaar werd. Gelukkig hebben de beide stichtingen Het Geldersch Landschap en de Vrienden van de Geldersche Kasteelen de inrichting van kasteel, park en tuinen door langdurige restauraties weten te herstellen.

Ligging

Het kasteel en het park zijn gedurende een groot deel van het jaar opengesteld voor het publiek. Het kasteel ligt in het centrum van het kleine dorp Rozendaal, dat het gemakkelijkst via Velp (gemeente Rheden) te benaderen is.

Literatuur

- F.M. Eliëns en J. Harenberg, Middeleeuwse kastelen van Gelderland, Rijswijk, 1984
- A.I.J.M. Schellart, Prof. Dr. J.G.N. Renaud en Mevr. Hans Nieuwenhuis, Kasteel Rosendael, Zeist, 1987 (deel 21 uit de Nieuwe Reeks van de Serie Nederlandse Kastelen)
- J.C. Bierens de Haan en J.R. Ras, Geldersche Kasteelen, tot defensie en eene plaissante wooninghe, architectuur, interieur, tuinen, Zwolle, 2000
- Eigen documentatie

Lees verder: meer informatie

Nederlandse Kastelen
Dossier Kastelen
Kasteel Middachten
Het Valkhof te Nijmegen
Kasteel Wijchen

Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Met de cd-roms van CultuurArchief haalt u veel kennis in huis.
Kunst op cd-rom

De belangrijkste Nederlandse schrijvers uit de twintigste eeuw in twee deeltjes. Naast een levensloop van de schrijvers wordt u geïnformeerd over de titels van de belangrijkste uitgaven van elke auteur.
Nederlandse Literatuur