Kees van Dijk (1931-2008)

Toegewijde christen-democraat

De CDA-politicus en minister Kees van Dijk stond bekend als een gedegen, scherpe, maar droge en steile calvinist. Streng en rechtvaardig waren de steunpilaren onder zijn politieke daden. Zijn politieke kameraden roemden hem als een integer en een toegewijde christen-democraat. Kees van Dijk overleed in december 2008 op 77-jarige leeftijd in zijn woonplaats Rotterdam.

Nederlandse politicus

Cornelis Pieter van Dijk werd in juli 1931 geboren in Rotterdam. Hij groeide op in een orthodox-protestants gezin. De familie Van Dijk behoorde tot de Gereformeerde Gemeente, een kerkgenootschap dat door buitenstaanders ook wel wordt aangeduid als 'zwartekousenkerk'. Als bestuursambtenaar maakte hij in Nieuw-Guinea de machtsoverdracht aan Indonesië mee.
Van Dijk verbleef jarenlang in het buitenland. Hij was onder meer economisch medewerker van de Nederlandse Bank in Zuid-Afrika en hoofd van de onderwijstak van de Wereldbank in Washington.

Tweede Kamer

In 1973 keerde Kees van Dijk met echtgenote en drie kinderen terug naar Nederland. Twee jaar later begon hij in de plaatselijke politiek. Van 1974 tot 1977 was hij lid van de Gemeenteraad in Rotterdam. De landelijke politieke loopbaan van Kees van Dijk begon in 1977, toen hij voor het CDA lid werd van de Tweede Kamer. In het tweede kabinet-Van Agt kreeg hij een ministerspost toebedeeld. Later zou hij nog twee keer als kamerlid terugkeren.

Ontwikkelingssamenwerking

Kees van Dijk werd verantwoordelijk voor Ontwikkelingssamenwerking. Als minister op dit departement had hij vooral aandacht voor de economische aspecten en de effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking. Eind 1981 werd hij door Vrij Nederland beschuldigd van raciale denkbeelden. Aan het eind van de jaren vijftig zou hij in een christelijk studentenblad het apartheidssysteem hebben verdedigd. Nadat Kees van Dijk in de Tweede Kamer zich verdedigde met de stelling dat hij die oude ideeën al lang had afgezworen, lieten de linkse partijen hun bezwaren varen. De jeugdzonde bleef zonder gevolgen. Het tweede kabinet van Dries van Agt kwam echter al binnen een jaar ten val.

Voorzitter RVS-commissie

Na de verkiezingen in 1982 keerde Van Dijk terug in de Tweede Kamer. In 1983 werd Kees van Dijk benoemd tot voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie, die onderzoek deed naar de ondergang van het jarenlang met veel staatssteun overeind gehouden scheepsbouwconcern Rijn Schelde Verolme (RVS-commissie). Hij werd tijdens de spannende, rechtstreeks op de televisie uitgezonden, RVS-debatten geflankeerd door de ervaren parlementariërs Marcel van Dam (PvdA) en Theo Joekes (VVD). RSV-topmannen als Jan de Vries en topambtenaar Joseph Molkenboer moesten aan het Nederlandse volk uitleggen waar al die staatssteun voor had gediend. Aan het eind van het jaar 1984 werd Van Dijk door de parlementaire pers gekozen tot politicus van het jaar. Nederland had haar lesje geleerd; in het vervolg zou minder snel geld op tafel komen voor slecht renderende bedrijfstakken. Autofabrikant Daf en vliegtuigbouwer Fokker gingen later 'gewoon' failliet. Na de succesvolle RVS-debatten volgden meer parlementaire enquêtes.

Binnenlandse Zaken

In 1986 werd Kees van Dijk minister van Binnenlandse Zaken in het tweede kabinet-Lubbers. Van Dijk was minister in een tijd toen de roep om een 'slanke' overheid toenam. Hij beloofde de rijksoverheid met 20.000 ambtenaren te zullen inkrimpen. Deze toezegging maakte hem niet populair. Kees van Dijk diende in 1989 samen met minister Frits Korthals Altes het wetsvoorstel Algemene wet bestuursrecht in. Dit voorstel werd in 1992 door de ministers Ernst Hirsch Ballin en Ien Dales in het Staatsblad gebracht.

Onderzoek bij provincie

Van 1991 tot 1999 was Kees van Dijk weer kamerlid. De politicus maakte zijn faam als onderzoeker aan het einde van zijn loopbaan opnieuw waar, toen hij de Ceteco-affaire in 1999 onderzocht. Bij deze zaak ging het om het slecht bankierende Zuid-Holland. De provincie verloor tientallen miljoenen guldens. De commissaris van de koningin en twee gedeputeerden moesten vertrekken en een ambtenaar werd veroordeeld. Van Dijk zag hierin zijn gelijk bevestigd dat de overheid niet moet ondernemen. Een overheid diende zorgvuldig om te gaan met de financiën, vond Kees van Dijk. Helaas begreep Noord-Holland deze les niet. Dit bleek na de teloorgang van Icesave in 2008. Deze twee zaken zijn misschien niet identiek, maar tonen wel aan dat overheidslichamen alleen moeten doen, waarvoor zij in het leven zijn geroepen en daarbij gebruik moeten maken van veilige middelen.

Lees verder: meer informatie

Politiek
I.A. Diepenhorst
Sharon Dijksma

Op de derde cd-rom in de reeks van Cultuur Archief zijn 400 artikelen bijeengebracht over kunst en cultuur.
Deze culturele cd-rom bevat een schat aan informatie en talrijke kleurige afbeeldingen.
Met de cd-roms van CultuurArchief haalt u veel kennis in huis.
Kunst op cd-rom

De belangrijkste Nederlandse schrijvers uit de twintigste eeuw in twee deeltjes. Naast een levensloop van de schrijvers wordt u geïnformeerd over de titels van de belangrijkste uitgaven van elke auteur.
Nederlandse Literatuur