Emil Nolde (1867-1956)

Duits/Deense expressionistische kunstenaar

De Duitse kunstenaar Emil Nolde geldt als een van de belangrijkste Duitse expressionisten omdat hij het kleurgebruik, de emotionele directheid en de experimentele technieken van het vroege modernisme radicaal vernieuwde. Zijn invloed reikte van de kunstenaarsgroep Die Brücke tot de internationale avant-garde. Zijn werk bleef bepalend ondanks zijn complexe politieke verleden.

Opleiding

Emil Nolde werd op 7 augustus 1867 geboren in het plaatsje Nolde in Sleeswijk als Emil Hansen. Hij groeide op in het grensgebied tussen Duitsland en Denemarken. Aanvankelijk leerde Emil het vak van meubelontwerper en houtsnijder bij diverse meubelfabrieken in München, Karlsruhe en Berlijn. In 1889 werd Nolde leraar aan de kunstnijverheidsschool in Karlsruhe en in 1892 docent siertekenen en modelleren aan de kunstnijverheidsschool in St. Gallen. Pas kort voor de eeuwwisseling waagde hij zich, inmiddels meer dan dertig jaar oud, aan de stap richting vrije schilderkunst.

Alsen

Rond 1899 begon hij meer aandacht te geven aan zijn kunstenaarsbestaan. Hij volgde opleidingen bij de school van Hölzel in Dachau en de Académie Julian in Parijs. Terug in Duitsland vestigde hij zich op het eiland Alsen. Tot 1900 werkte hij vooral naturalistisch en symbolistisch. Vanaf dat jaar experimenteerde hij met kleur en vorm. Rond 1905 kreeg zijn werk expressionistische kenmerken. Vincent van Gogh en Edvard Munch waren belangrijke voorbeelden voor Nolde.

Die Brücke

Emil Nolde werd in 1906 lid van 'Die Brücke', ontmoette Edvard Munch. Dat was een kantelpunt: vanaf dat moment is zijn stijl onmiskenbaar expressionistisch. Nolde was ook medeoprichter van de 'Neue Secession'. Met zijn kleurgebruik en krachtige toets was Nolde een invloedrijke figuur. Na de Eerste Wereldoorlog was Emil Nolde enige tijd lid van de Arbeidsraad voor de Kunst. In 1926 verhuisde de kunstenaar naar Seebüll.

Onderwerpen

De jaren 1905-1913 vormden een cruciale periode in het werk van Emil Nolde. Het uitgaansleven van Berlijn, de omgeving van zijn woonplaats Seebüll, kleurige bloemstukken, portretten en Bijbelse taferelen zijn geliefde onderwerpen. Ook op het technische vlak experimenteerde hij veel. Zo ontstonden in deze jaren naast veel schilderijen ook baanbrekende pogingen op het terrein van de grafiek. Met zijn kleurrijke, in beweeglijke penseelstreken geschilderde doeken was de ruim tien jaar oudere Emil Nolde voor de jonge Brücke-leden een belangrijk voorbeeld bij de zoektocht naar een nieuwe en oorspronkelijke stijl.

Armoede

Op het persoonlijk vlak waren het spannende jaren. Zijn werk werd aanvankelijk nauwelijks verkocht. Hierdoor leefde hij lange tijd in grote armoede. In geen andere fase van zijn leven heeft Emil Nolde in zo sterke mate contact gehad met collega-kunstenaars, galeriehouders, kunsthistorici, verzamelaars en museumdirecteuren, schrijvers, dansers en musici. Later werd hij echter een teruggetrokken kunstenaar genoemd. Voor deze jaren gold dat in ieder geval niet.

Ontaarde kunst

Nolde werd in 1931 lid van de Pruisische Academie der Kunsten. In de nazitijd braken moeilijke tijden voor deze kunstenaar aan. Tijdens de actie 'Ontaarde Kunst' werden 1052 werken van Emil Nolde in beslag genomen. Tegelijkertijd probeerde hij zich ideologisch te verbinden met het regime van Adolf Hitler. Dit aspect maakte zijn reputatie later problematisch. Tijdens de oorlog werd hij uit de Rijkskunstkamer gezet en kreeg hij een schildersverbod opgelegd. Bovendien werd zijn atelier in Berlijn tijdens een bombardement in 1944 geheel verwoest.

Seebüll Ada und Emil Nolde

Na de Tweede Wereldoorlog steeg hij weer in aanzien in Duitsland en werd benoemd tot professor. Emil Nolde overleed op 13 april 1956 in 'Seebüll. Na zijn dood op werd in de stichting 'Seebüll Ada und Emil Nolde' opgericht ter nagedachtenis aan deze grote kunstenaar.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief staan veel tips en wetenswaardigheden over geschiedenis en cultuur waar u echt iets aan heeft. Lees Kunstbegrip en Kijken naar Kunst als u meer wilt weten over kunstenaars en kunststromingen.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Lees verder: meer over kunst en kunstenaars

Kunst

Met 'Uit de kunst' van Ruud van Capelleveen komt u veel te weten over belangrijke kunststromingen en kunstenaars. De auteur koos interessante voorbeelden. De belangrijkste kunststromingen tussen de renaissance en de twintigste eeuw komen in deze uitgave ter sprake. 'Uit de kunst' is een gevarieerde bundel over kunst en kunstenaars.
Uit de kunst

In 'Kijken naar kunst' staan honderdvijftig interessante en fraai geïllustreerde verhalen van Ruud van Capelleveen over opmerkelijke kunstenaars. Hij koos interessante voorbeelden.
De belangrijkste kunststromingen tussen de renaissance en de twintigste eeuw komen in deze uitgave ter sprake.
Kijken naar Kunst

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.