Hendrik Werkman (1882-1945)

Nederlandse kunstenaar

De Nederlandse kunstenaar Hendrik Werkman was een bekend lid van de Groningse kunstenaarsgroep De Ploeg. Vlak voor de Tweede Wereldoorlog organiseerde Willem Sandberg een tentoonstelling van Werkman in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Tijdens de oorlog drukte hij publicaties met kritiek op de bezetter. Werkman werd opgepakt en ter dood gebracht.

Opleiding

Hendrik Nicolaas Werkman werd op 29 april 1882 geboren in Leens. Werkman begon zijn loopbaan als drukker. Vanaf 1908 had hij een eigen drukkerij. In 1917, op 35-jarige leeftijd, begon hij, gestimuleerd door zijn tweede echtgenote Nel Supheert, met schilderen. Werkman schilderde in eerste instantie direct naar de natuur. Hij koesterde veel bewondering voor Vincent van Gogh, wiens werk hij al in 1896 op een tentoonstelling in Groningen had gezien.

Drukkerij

Hendrik Werkman (1882-1945) had een kleine drukkerij in Groningen en was lid van de Groninger schildersvereniging De Ploeg. Behalve dat hij deelnam aan activiteiten en exposities, verzorgde hij het drukwerk voor De Ploeg, waaronder affiches, uitnodigingen en catalogi. In 1921-22 gaf hij het 'Blad voor Kunst' uit, en later 'The Next Call'. In 1921 verkocht Werkman zijn slecht lopende drukkerij. In het vervolg moest hij drukken op gehuurde machines. Hij produceerde de catalogi van De Ploeg en experimenteerde met verscheidene manieren van drukken.

Druksel-techniek

Hoewel de stijl van Hendrik Werkman verwant is aan het expressionisme van de Groninger kunstenaarskring De Ploeg, waarvan hij lid werd in 1920, getuigt zijn kunst toch van een zeer oorspronkelijke visie. Werkman vond een nieuwe manier van drukken uit, de zogenaamde druksel-techniek, waarbij hij gebruik maakte van bestaande voorwerpen om zijn bijzondere druksels in felle kleuren en sobere composities te drukken. Hierdoor werd zijn schilderkunst in de periode 1925-1940 geheel op de achtergrond geplaatst. Veelal werkte Werkman in serie, zoals de tussen 1935 en 1937 ontstane serie 'Hot printing', waarin hij een geheel eigen beeldtaal ontwikkelde.

Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog verspreidde Werkman met zijn drukkerij De Blauwe Schuit samen met August Henkels, Adri Buning en Ate Zuithoff drukwerk, waarin opgeroepen werd tot verzet tegen de Duitse bezetter. De teksten werden door Werkman voorzien van kleurrijke afbeeldingen. De Blauwe Schuit was van 1940 tot 1945 actief. Het begon in 1939 met een concept voor een driemaandelijkse periodiek, waarvoor Henkels de naam De Blauwe Schuit bedacht. De eerste uitgaven verschenen echter bijna een jaar later. Dat had vooral te maken met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De eerste rijmprent kwam uit handen van Ate Zuidhoff, August Henkels en Adri Buning. Jan Wiegers, lid van de Ploeg, maakte daarvoor de houtsnede. Werkman drukte de prent.

Oorlogsuitgaven

De rijmprent zou met de jaarwisseling naar vrienden verstuurd worden, als hart onder de riem in een land "waar hoop en wanhoop kruisten". Vooral Werkman, gaf alle verdere uitgaven een geheel eigen gezicht. Fraaie voorbeelden hiervan zijn de 'Turkenkalender', de 'Moscovitische legende' en de 'Chassidische legenden'. Er bestond veel belangstelling voor de uitgaven en er ontstond al snel een vaste klantenkring. Deze afnemers werden de vrienden van de Blauwe Schuit genoemd. Het verzet tegen de Duitsers lag steeds impliciet in de tekst, maar was alleen voor de goede verstaander duidelijk te zien. Naar vorm en geest nam de Blauwe Schuit een unieke plaats in tussen de andere oorlogsuitgaven.

Dood

Hendrik Werkman werd gearresteerd en werd op 10 april 1945 in de bossen bij Bakkeveen in Friesland met negen anderen gefusilleerd door SD'er Peter Schaap. Drie dagen later werd Noord-Nederland bevrijd. Het gebouw waar zijn atelier was werd in 1983 verbouwd tot ateliers. Het kreeg de naam 'Werkmanhuis'. In verschillende Nederlandse steden werd een straat naar Hendrik Werkman vernoemd.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief staan veel tips en wetenswaardigheden over geschiedenis en cultuur waar u echt iets aan heeft. Lees Kunstbegrip en Kijken naar Kunst als u meer wilt weten over kunstenaars en kunststromingen.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Lees verder: meer over kunst en kunstenaars

Kunst

Met 'Uit de kunst' van Ruud van Capelleveen komt u veel te weten over belangrijke kunststromingen en kunstenaars. De auteur koos interessante voorbeelden. De belangrijkste kunststromingen tussen de renaissance en de twintigste eeuw komen in deze uitgave ter sprake. 'Uit de kunst' is een gevarieerde bundel over kunst en kunstenaars.
Uit de kunst

In 'Kijken naar kunst' staan honderdvijftig interessante en fraai geïllustreerde verhalen van Ruud van Capelleveen over opmerkelijke kunstenaars. Hij koos interessante voorbeelden.
De belangrijkste kunststromingen tussen de renaissance en de twintigste eeuw komen in deze uitgave ter sprake.
Kijken naar Kunst

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.