Doodgraversoproer in 1696 in Amsterdam

Rellen in Amsterdam

Het Doodgraversoproer of Aansprekersoproer op 31 januari en 1 februari 1696 in Amsterdam begon op de Dam op de dag dat een nieuwe belasting en regeling op het begraven in werking zou treden. Hierdoor werd het werk van driehonderd werklieden bedreigd. Zij kwamen in opstand en daardoor ontstonden rellen en plunderingen in Amsterdam.

Opstanden

De Republiek was geen oase van rust in de zeventiende eeuw. In 1690 braken in Rotterdam het Costerman-oproer en in Haarlem de tabaksopstand uit. Met enige regelmatig kwamen groepen uit de samenleving in opstand tegen het bestuur, dat gedomineerd werd door rijke regenten en zij waren, zoals de historicus Arie van Deursen eens opmerkte, nooit erg populair. Vooral het Doodgraversoproer in Amsterdam zes jaar later kende een bloedig verloop.

Maatregel

De burgemeesters van Amsterdam hadden besloten om 72 officiële aansprekers en dragers te benoemen. In het vervolg mochten de doden alleen door het bestuur aangewezen doodgravers begraven worden. Dit zou de stad en de burgemeesters inkomsten opleveren. Bovendien konden de bestuurders hierdoor het werk verdelen onder hun relaties.

Vrij beroep

Het is dus niet verwonderlijk dat de begrafenisbranche in Amsterdam in opstand kwam. Op dat moment werd het werk door ongeveer driehonderd vrije ondernemers verricht. Voor de meeste was het een bijbaantje. Zij stonden onder toezicht: vier commissarissen verdeelden het werk en voerden de financiële administratie. De burgemeesters schrokken van de opkomst van de aansprekers en dragers op 31 januari 1696 bij de Dam en de nieuwe maatregel werd zes weken uitgesteld, maar de rust keerde daarmee niet direct terug in Amsterdam.

Oproer

De begrafenisondernemers organiseerden een opstand. Volgens het nieuwe voorstel zouden de armen gratis worden begraven door de gemeente, maar de relschoppers suggereerden dat de armen in het vervolg als oud vuil zouden worden behandeld. Hierdoor sloten veel arme sloebers zich aan bij de relschoppers. Het oproer verplaatste zich van de Dam naar het Aalmoezeniershuis op de Prinsengracht, waar op dat moment de door de stad aangestelde aansprekers hun functie hadden moeten aanvaarden. De schutterij kon de orde niet handhaven.

Plundering

In de middag trok de meute naar het huis van burgemeester Jacob Boreel op de Herengracht. Men drong het huis binnen en er werden vernielingen aangebracht. Korte tijd later werd ook het huis van Martinus Spaaroog geplunderd. Hierbij gingen negentig waardevolle schilderijen van onder meer Philips Wouwerman, Jan Steen, Adriaen van Ostade, Jacob van Ruisdael en andere meesters verloren. Aan het einde van de middag werd ook het Huis De Pinto aan de Sint Antoniesbreestraat leeggeplunderd.

Vervolging

De schutterij trad hard op tegen de relschoppers. Het bloed zou langs de trappen in het Huis de Pinto naar beneden zijn gesijpeld toen de schutterij onder leiding van Michiel Hinlopen in actie kwam. Pas op 4 februari was het weer rustig in Amsterdam. Achtenveertig relschoppers waren gearresteerd, waarvan er twaalf werden opgehangen. Anderen kregen mildere straffen. Enkelen werden naar Suriname verbannen. De winkelier Dirk Dirksz mocht zich acht jaar niet meer in Amsterdam vertonen.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief schenken wij regelmatig aandacht aan geschiedenis van Amsterdam. Lees Amsterdam: Stadsgeschiedenis in 150 episoden als u uw bezoek aan Amsterdam wilt voorbereiden of meer wilt weten over de geschiedenis van Amsterdam.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Vervolg uw reis door Amsterdam

Amsterdam Hoofdpagina
ABC van Amsterdam

Ruud van Capelleveen schrijft regelmatig een artikel over de rijke geschiedenis van de hoofdstad van Nederland. In dit e-book verzamelde hij 150 verhalen die zijn grote interesse en betrokkenheid tonen. Deze uitgave over Amsterdam bevat 150 episoden uit de rijke geschiedenis van Amsterdam aan de hand van interessante plaatsen en opmerkelijke verhalen. U kunt de geschiedenis van deze prachtige stad en zijn soms eigenwijze inwoners volgen vanaf de middeleeuwen tot in deze tijd.
Amsterdam


In 'Door de Nederlandse geschiedenis' vertelt Ruud van Capelleveen veel over de Nederlandse geschiedenis: over de moordenaar van Willem van Oranje, Balthasar Gerards, over raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt, die met prins Maurits in conflict raakte, over de invloed van koning Lodewijk Napoleon, die door zijn broer Napoleon Bonaparte aangewezen werd om de Franse belangen te dienen als koning over Nederland, over de Slavenhandel van de WIC en andere belangrijke episodes uit onze vaderlandse geschiedenis.
Door de Nederlandse geschiedenis

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.