Desiderius Erasmus (1469-1536)

Geleerdste humanist van zijn tijd

Erasmus wordt beschouwd als de geleerdste humanist van zijn tijd. In "De lof der zotheid" dreef Erasmus de spot met allerlei menselijke dwaasheden. Dit boek werd zijn bekendste werk, mede omdat hij daarin een aanval deed op de misstanden van de kerk van zijn tijd.

Priesterwijding

Desiderius Erasmus werd omstreeks 1469 in Rotterdam of Gouda geboren uit de onwettige verbintenis van een priester en een zekere Margaretha. Hij werd vernoemd naar de heilige Erasmus. In 1496 nam hij zelf de naam Desiderius erbij aan.
Met zijn moeder woonde hij in Gouda en Deventer. Na de dood van zijn moeder ging Erasmus naar school in 's-Hertogenbosch. Erasmus woonde daar in het fraterhuis van de Broeders des Gemenen Levens. In 1487 trad hij in in het klooster Steyn bij Gouda, waar hij begon met de studie van de Latijnse klassieken.
Na zijn priesterwijding in 1492 zegde Erasmus het kloosterleven echter vaarwel en aanvaardde de functie van secretaris bij de bisschop van Kamerijk. De bischop stelde hem in de gelegenheid om in Parijs te gaan studeren.

Bonae litterae

Een reis naar Engeland in 1499 bracht Erasmus in aanraking met de geleerden Thomas More en John Colet, waardoor zijn kennis van de "Bonae litterae" werd verbreed en zijn belangstelling voor het Nieuwe Testament en de kerkvaders werd gewekt. Daarna werkte hij zijn bijbels-humanistische theologie, de "Philosophia Christiana", uit. Hij ontwikkelde een rationalistische en moralistische opvatting over het christendom, waarbij weinig waarde werd gehecht aan dogmatische leerstukken en kerkelijke ceremonies. Hierover schreef hij in 1503 zijn publicatie "Enchiridion militis christiani".

Lof der zotheid

In Italië verzamelde Erasmus in de jaren 1506-1509 materiaal voor zijn uitgaven van kerkvaders, waarvan in de jaren 1516-1530 een hele reeks zou verschijnen. Terug in Engeland, schreef hij zijn "Laus stultitiae of Moriae encomium" (Lof der zotheid).
Lof der zotheid was een satire op maatschappelijke en kerkelijke misstanden en domheden, die hem een grote faam bezorgde. Van 1511 tot 1514 doceerde hij Grieks aan de universiteit van Cambridge. Van groot belang was zijn "Novum instrumentum omne" uit 1516, waardoor hij de Griekse tekst van het Nieuwe Testament algemeen toegankelijk maakte.
Door paus Leo X van zijn kloostergeloften ontslagen, woonde Erasmus van 1517 tot 1521 in Leuven, maar toen hij daar van ketterse ideeën verdacht werd week hij uit naar Bazel.

Beroemdheid

Inmiddels was Erasmus een beroemdheid geworden. Zijn "Colloquia" uit 1518 viel bij veel volgelingen in de smaak. Op herhaald verzoek, van o.a. de paus en Hendrik VIII, schreef hij in 1524 tegen Luther.
Erasmus nam het op voor de vrije wil als voorwaarde voor de zedelijke en religieuze opvoeding. Luthers opvattingen daarentegen baseerden zich op de absolute afhankelijkheid van Gods werkzaamheid en genade. Daarmee was de tegenstelling tussen de beide grote mannen een feit.

Bleef de Roomse kerk trouw

Erasmus bleef de Roomse kerk trouw en zag de reformatie als een revolutionaire beweging.
Toen ook in Bazel de hervorming werd ingevoerd, vestigde hij zich te Freiburg im Breisgau, waar hij ongestoord zijn studies kon voortzetten. Desiderius Erasmus stierf op 12 juli 1536.

Lees verder: meer informatie

Hoofdpagina Wetenschap en Ontdekkingen
Albert Einstein
Manfred Eigen
Paul Ehrlich
John T. Edsall
George Eastman

De belangrijkste Nederlandse schrijvers uit de twintigste eeuw in twee deeltjes. Naast een levensloop van de schrijvers wordt u geïnformeerd over de titels van de belangrijkste uitgaven van elke auteur.
Nederlandse Literatuur