Museum Wiertz, knettergek maar o zo zalig

Museum in Elsene, Brussel

Een museum voor één enkele kunstenaar, waar de artiest en zijn werk samen aanwezig zijn, dat is redelijk uniek. Antoine Wiertz, Belgische schilder van een heel apart persoonlijk oeuvre, voelt op zijn 44ste dat zijn doeken op reusachtig formaat vrijwel niet verkoopbaar zijn en de staatsopdrachten steeds minder verstrekt worden. In maart 1850 neemt hij daarom contact op met minister van Binnenlandse Zaken Charles Rogier, de man die in 1830 met driehonderd gewapende Luikenaars bij het begin van de Belgische opstand het Brusselse stadhuis bezet en een van de grondleggers van België is. Wiertz doet hem een voorstel: laat op staatskosten voor mij een atelier bouwen en ik schenk zeven monumentale werken aan de Belgische Staat. De schilder is in die dagen geen onbekende figuur en België wil zich als jonge staat bewijzen, Antoine Wiertz krijgt zijn zin. In 1851 kan hij al zijn intrek nemen in zijn nieuwe atelier, annex woonhuis. Als de schilder op 18 juni 1865 overlijdt, worden alle atelierwerken overgedragen aan de Belgische Staat en wordt het atelier een museum.

De geur van soep

Wie dat museum wil bezoeken moet ervoor naar Elsene, ook Ixelles genoemd, een van de randgemeenten van de Belgische hoofdstad Brussel. Zoek het niet in de Wiertzstraat, daar voel je je vooral nietig naast de Hemicycle, de vergaderzaal van het Europees parlement. Maar in een zijstraat, op een hoek van de Vautierstraat, is Antoine Wiertz alom tegenwoordig. Stap tussen twee oude zuilen door naar een eenvoudige deur, waarachter eerst een wat huiselijk sfeertje je tegemoet komt. Dirk Snauwaert, artistiek directeur van Wiels, een Brussels centrum voor hedendaagse kunst, komt hier het liefst binnenstappen als de conciërge aan het koken is, want "de geur van soep hoort bij Wiertz." Inderdaad, Wiertz heeft altijd twee soorten werken gemaakt, enorm grote 'pour la gloire' en portretten op kleiner formaat, 'voor de soep', zoals Antoine het zelf heeft verwoord. Maar als je dan het eigenlijke atelier betreedt, is het even naar adem happen in deze 16 meter hoge ruimte. Daar sta je meteen tegenover 'Grieken en Trojanen worstelen om het lijk van Patrocles', acht-en-een-halve meter breed, ruim vijf meter hoog, waaruit een wirwar van lichamen puilt.

Mooi en macaber

In de grote zaal hangen de wanden vol met monumentaal werk zoals 'De triomf van Christus'. Er staat ook een beeld, waarvan gefluisterd wordt dat Frédéric Bartholdi er de inspiratie voor zijn New Yorkse Vrijheidsbeeld haalde. Maar je ontdekt ook verrassende speelsheid, zoals een geschilderde open deur, waaruit iemand de zaal inkijkt, terwijl de deursleutel apart ernaast hangt. Of een hond in een nis. Voor het kleinere werk zijn er de vroegere woonvertrekken, waar hier en daar een wat macaber sfeertje hangt, met werken als 'De overhaaste begrafenis' (handen die uit een net geopende kist steken), 'Twee meisjes of de mooie Rosine' (een vrijwel naakte dame oog in oog met een vrouwelijk skelet) of 'Gedachten en visioenen van een afgehakt hoofd', waarover Wiertz graag vertelde dat hij met een dokter onder een schavot was gekropen om daar aan het afgehakte hoofd te vragen hoe het voelt zonder lichaam te leven. Maar er hangen ook lieve werkjes en nogal wat vrouwen die niet verlegen zaten om een kledingstuk minder. Dat soort 'soft porno' lokte bij de opening van het museum in 1868 veel volk. Via mond-aan-mondreclame was het Wiertzmuseum toen het drukst bezochte van Brussel. Het was ingelijfd bij de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, waarvan schrijver Hendrik Conscience een van de curatoren was. Hij woonde in het huis naast het atelier tot aan zijn dood in 1883, bij de ingang zie je nog zijn brievenbus.

Europa heeft Wiertz nodig

Vandaag is het stiller in het Wiertzmuseum, zo'n 25 bezoekers per dag is al mooi. "25 of 500 bezoekers, daar gaat het niet over," aldus de Gentse cultuur- en kunstfilosoof Bart Verschaffel. Ook de curator van het Leuvense museum M, Peter Carpreau, is fan van Wiertz. En Dirk Snauwaert besluit met een blik naar de overkant: "Wiertz heeft alles wat het Europese museum niet heeft. Europa heeft Wiertz nodig." Dat het Europees parlement ooit zijn overbuur zou worden, lijkt Antoine Wiertz zelfs voorzien te hebben, in een pamflet stelde hij rond 1840: "Bruxelles Capitale, Paris Province".

Neptunustempel

Wie na de kennismaking met Antoine Wiertz helemaal verrukt is van het monumentale, kan even verderop in de Vautierstraat nog terecht in het Museum voor Natuurwetenschappen, waar de iguanadons van Bernissart opgesteld staan met een Dino café erbij. Wie even wil bekomen, slaat bij het buitengaan linksaf en ziet enkele passen verder een weg die je het Leopoldspark in leidt. Ook Wiertz hield van wegdromen, oorspronkelijk was zijn atelier omgeven door zuilen, om het te laten lijken op de ruïnes van de Neptunustempel in Paestum. Zo'n man moet je blijvend bewaren.
Wiertz Museum, Vautierstraat 62, Elsene. Open di-zo. 10-12/12.45-17u. - maar bel vooraf even (0032) (0)2-508.32.11. Musea Brussel voor zekerheid.

Afbeelding

Danielle Janssens: Museumzaal Wiertz met 'De triomf van Christus'

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief staan veel tips en wetenswaardigheden over geschiedenis en cultuur waar u echt iets aan heeft. Lees Door de Nederlandse Geschiedenis en Leven in de delta als u meer wilt weten over de geschiedenis van Nederland.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Lees verder: geschiedenis van België

België
Brussel Toeristische Tips

Leven in de delta is een aantrekkelijke geschiedenisbundel en een reis door de tijd en door Nederland. U ziet Nederland door de ogen van een liefhebber van geschiedenis: beleef het verleden van ons land aan de hand van opzienbarende feiten en mooie verhalen.
Leven in de delta


Met 'Nederlandse kastelen: van motte tot buitenplaats' heeft Ben Hendriks een zeer toegankelijke studie geschreven over de geschiedenis van Nederlandse kastelen en het leven op kastelen door de eeuwen heen.
Nederlandse kastelen

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.