Jan van Riebeeck (1619-1677)

Nederlandse koloniaal pionier

De Nederlandse koloniaal pionier Jan van Riebeeck leefde van 1619 tot 1677. Hij stichtte op 6 april 1652 in opdracht van de Verenigde Oost-Indische Compagnie een verversingsstation, met moestuin en brouwerij, aan de Kaap de Goede Hoop. Later werd hij door de VOC naar Nederlands-Indië gestuurd.

Opleiding

Jan van Riebeeck werd op 21 april 1619 in Culemborg geboren. Hij was de zoon van een chirurgijn in het Staatse leger. De familie verhuisde rond 1630 naar Schiedam. Jan van Riebeeck trad als leerling-chirurgijn in dienst van de West-Indische Compagnie (WIC). Hij maakte onder meer een reis naar Nederlands-Brazilië en Groenland. In 1639 tekende hij een contract bij de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC).

Verenigde Oost-Indische Compagnie

De handelsonderneming Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd in 1602 opgericht. Johan van Oldenbarnevelt zorgde dat het bedrijf van de Staten-Generaal het monopolie kreeg om handel te drijven met gebieden in Azië en speciaal met Indië. In de loop van de tijd werd de VOC meer dan een handelsfirma, ze bedreef ook politiek en moest zelfs militair optreden. Omstreeks 1800 was haar rol uitgespeeld en werd het geheel overgenomen door de Staat.

Kaap de Goede Hoop

Kaap de Goede Hoop ligt aan de Valsbaai in het zuiden van Zuid-Afrika. De kaap werd in de winter van 1487 ontdekt door de Portugees Bartholomeu Diaz (1450-1500), die het de naam Stormkaap gaf. Door João II van Portugal werd Stormkaap herdoopt in Kaap de Goede Hoop. Deze plek was uitermate geschikt voor de vestiging van een verversingsstation, meende de VOC. Jan van Riebeeck vertrok op 6 december 1651 met het schip de Dromedaris naar Kaap de Goede Hoop. Hij landde op 6 april 1652 met negentig kolonisten bij de Tafelbaai. Op Kaap de Goede Hoop vervulde Jan van Riebeeck in de jaren 1652-1662 de functie van Commandeur van de VOC.

Scheurbuik

Hij stichtte er de eerste Nederlandse nederzettingen: Fort de Goede Hoop en Fort Duijnhoop. Onder leiding van Jan van Riebeeck legde men er tuinen aan om fruit en groente te verbouwen, waarmee de voorraden van de schepen van de VOC aangevuld werden. De VOC-schepen deden de kolonie aan op de heen- en terugreis naar Nederlands-Indië en andere streken in Azië. Daarmee werd scheurbuik voorkomen. De Nederlandse kolonie kwam in 1806 in Brits bezit. Vanaf 1910 maakte het gebied deel uit van de Unie van Zuid-Afrika en vanaf 1961 van de Republiek Zuid-Afrika.

Nederlands-Indië

Jan van Riebeeck werd in mei 1662 in Kaap de Goede Hoop afgelost door Zacharias Wagener. Hij kwam er op 5 juli aan in Batavia. Van Riebeeck was van oktober 1662 tot oktober 1665 gouverneur van Nederlands-Malakka, een gebied dat tegenwoordig bij Maleisië hoort. In Mallaka overleed zijn vrouw Maria de la Quellerie aan de pokken en moest Jan van Riebeeck ook verschillende kinderen begraven. In 1665 kreeg hij zijn laatste baan: Jan van Riebeeck werd secretaris van de Hoge Regering van Indië. Deze laatste functie hield in dat hij verantwoordelijk werd voor het bestuur over alle gebieden van de compagnie in Azië.

Overlijden

In Batavia hertrouwde Jan van Riebeeck in 1667 met de weduwe Maria Scipio. Jan van Riebeeck overleed op 18 januari 1677 in Batavia. In verschillende Nederlandse plaatsen, zoals Amsterdam, Arnhem, Alphen aan den Rijn, Assen en Utrecht werd een straat naar de VOC-bestuurder vernoemd. In het centrum van Kaapstad plaatste men in 1899 een standbeeld van Jan van Riebeeck en zijn echtgenote Maria de la Quellerie.

Kaapkolonie

De Verenigde Oost-Indische Compagnie besloot in de zeventiende eeuw een steunpunt in Afrika te vestigen. Na een mislukte veroveringspoging van het Portugese Mozambique vestigde de VOC een nederzetting op Kaap de Goede Hoop. Jan van Riebeeck zou de kaapkolonie opzetten en leiden.
Jan van Riebeeck sticht Kaapkolonie

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief staan veel tips en wetenswaardigheden over geschiedenis en cultuur waar u echt iets aan heeft. Lees Door de Nederlandse Geschiedenis en Leven in de delta als u meer wilt weten over de geschiedenis van Nederland.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Lees verder: meer geschiedenis

Biografie
Verenigde Oost-Indische Compagnie

Leven in de delta is een aantrekkelijke geschiedenisbundel en een reis door de tijd en door Nederland. U ziet Nederland door de ogen van een liefhebber van geschiedenis: beleef het verleden van ons land aan de hand van opzienbarende feiten en mooie verhalen.
Leven in de delta


Met 'Nederlandse kastelen: van motte tot buitenplaats' heeft Ben Hendriks een zeer toegankelijke studie geschreven over de geschiedenis van Nederlandse kastelen en het leven op kastelen door de eeuwen heen.
Nederlandse kastelen

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.