Kasteel Nienoord in Leek

Wigbold van Ewsum

Juist ten noorden van Nietap, dat tot de Drentse gemeente Noordenveld behoort, maar nog in de gemeente Leek, dat onder de provincie Groningen valt, ligt de borg Nienoord. Deze borg werd door Wigbold van Ewsum gesticht omstreeks 1524 juist ten zuiden van het dorpje Midwolde. De oude borg van de Ewsums stond in Middelstum en werd vermoedelijk vernield door de Groningers. De boerderij die nu nog op de plek van deze oude borg staat, heet de Oldenoort. Het is dus niet onlogisch dat Wigbold zijn nieuwe burcht de naam Nieuwenoord of Nijenoord noemde, een naam die later tot Nienoord werd verbasterd.

Leek

In die tijd was er nog geen sprake van het plaatsje Leek. Dit dorp - later een zelfstandige gemeente, waaronder ook Midwolde ging behoren - ontwikkelde zich in de schaduw van het nieuw gebouwde kasteel. De Nienoord werd een echte burcht. De Nienoord werd dubbel omgracht en bestond uit een poortgebouw en een hoofdgebouw van twee verdiepingen. Een van de hoeken was voorzien van een toren met trapgevels.

Von Inn- und Kniphausen

Bijna tweehonderd jaar bleef de Nienoord in handen van de familie Van Ewsum tot een erfdochter in 1657 in het huwelijk trad. Het kasteel kwam toen in de familie Von Inn- und Kniphausen. De laatste uit dit geslacht was Ferdinand Folef von Inn- und Kniphausen. Hij was geboren in 1805. Bij een Koninklijk Besluit van 1819 werd bepaald dat de familie de titel van baron mocht voeren. In 1831 werd Ferdinand Folef von Inn- und Kniphausen kapitein van de Groninger mobiele schutterij. In 1842 werd hij heer van de Nienoord. Ferdinand werd in 1843 burgemeester van Leek, maar dat duurde niet lang. Anderhalf jaar later al nam hij zijn ontslag. Hij werd een beetje een vreemde figuur, die de familiegalerij in het huis vernielde. In 1850 brak plotseling brand uit, die een groot deel van het kasteel vernielde. Jonkheer Ferdinand vertrok naar Groningen, waar hij in 1884 overleed. Met zijn overlijden stierf het geslacht Von Inn- und Kniphausen in Nederland uit.

Negentiende-eeuws landhuis

De Nienoord met de resten van de oude burcht kwam in het bezit van de familie Van Panhuys. Vrijwel alle gebouwen van de oude burcht werden afgebroken. Het tegenwoordige huis werd op de oude fundamenten opgetrokken als een negentiende eeuws landhuis. De enige zichtbare resten van het oude kasteel zijn de oude toegangspoort, enkele gedenkstenen, enkele bijgebouwen en de schelpengrot, waarvan de restauratie in 2011 gereed kwam.

Bijzondere uitstraling

Het huidige gebouw, dat evenals de oude burcht in de gracht staat, heeft aan de zuidzijde een markante torenvormige uitbouw gekregen, waardoor het nieuwe gebouw een bijzondere uitstraling kreeg. Op het besloten terrein ten zuiden van het kasteel, dat ook via een ophaalbruggetje vanaf de binnenplaats bereikbaar is, staan twee oude kanonnetjes opgesteld, die de namen dragen Nienort en Vredewolt; dit zijn de namen van bezittingen van de oude familie Von Inn- und Kniphausen.

Tragisch ongeluk

Op 6 november 1907 vond een tragisch ongeluk plaats. Jonkheer J.A.A. van Panhuys, die de Nienoord had geërfd en in zijn latere leven bewoonde, was per rijtuig in dichte mist van Groningen op weg naar huis. Hij was in het gezelschap van zijn vrouw, zijn zoon, die burgemeester was van Leek, en diens vrouw. Bij Hoogkerk raakte het rijtuig te water. Alle vier inzittenden en de huisknecht, die op de bok zat, verdronken. Alleen de koetsier wist het na te vertellen. Een gebrandschilderd raam in de twaalfde-eeuwse kerk van Midwolde herinnert aan dit tragische ongeval.
Daarna stond de Nienoord tientallen jaren leeg.

Nationaal Rijtuigenmuseum

Omstreeks 1950 werd de Nienoord verkocht aan de gemeente Leek. Toen er een goede bestemming was gevonden, liet de gemeente het huis restaureren. De nieuwe bewoner werd het Nationaal Rijtuigenmuseum, dat sindsdien jaarlijks veel bezoekers trekt. Inmiddels is een groot deel van het oorspronkelijke landgoed bebouwd met allerlei publieksgelegenheden waaronder een zwembad. Er zijn mogelijkheden voor het publiek te over, zo zijn er, behalve het zwembad, een camping, een midgetgolfbaan en een familiepark. Het terrein raakte daardoor wel erg vol. Niettemin heeft een wandeling om het oude burchtterrein nog steeds zijn bekoring.

Ligging

De situering van de Nienoord, Nienoord 1, 9351 AC Leek, wordt duidelijk aangegeven. De burcht is goed bereikbaar vanaf de weg van Leek naar Drachten. Er is een ruime parkeerplaats aanwezig.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief schenken we veel aandacht aan kastelen. Lees Nederlandse kastelen: van motte tot buitenplaats als u meer wilt weten over de geschiedenis van Nederlandse kastelen en het leven op kastelen door de eeuwen heen. Kasteel Nienoord is opgenomen in Kastelen in Nederland.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Kastelen in Nederland 5

Ben Hendriks toont in 'Kastelen in Nederland' de mooiste en interessantste kastelen en buitenplaatsen van Nederland. Ook deze uitgave is weer een genot voor de liefhebber van Nederlandse kastelen. Ben Hendriks laat weer zien dat er in ons land talrijke pareltjes staan.
Kastelen in Nederland 5

Literatuur

F.W. van Gulick, Nederlandse kastelen en landhuizen, z.p., z.j. (1960), p. 29vv.

Herma Kamphuis, Groningen borgen en Drentse havezaten, Zutphen (Walburg Pers,1995, p.158vv.

Nederlands Adelsboek, jaargang 86 (1996-1997), p.57 en jaargang 089 (2000-2001), p350vv.

Eigen documentatie.

Lees verder over kastelen: meer kasteelinformatie

Kastelen Nederland
Nienoord Dossier

Met 'Nederlandse kastelen: van motte tot buitenplaats' heeft Ben Hendriks een zeer toegankelijke studie geschreven over de geschiedenis van Nederlandse kastelen en het leven op kastelen door de eeuwen heen.
Kastelen: Van motte tot buitenplaats


Met 'Kastelen in Nederland' laten wij u genieten van de rijkdom van onze vaderlandse geschiedenis en in het bijzonder van de prachtigste en interessantste kastelen en huizen in Nederland.
Dankzij de vele illustraties is de uitgave 'Kastelen in Nederland' ook een kijkspel. Hierdoor krijgt u niet alleen een goede indruk hoe het kasteel in het Nederlandse landschap staat, maar wordt u ook geattendeerd op de uiterlijke bouwkundige bijzonderheden.
Kastelen in Nederland

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.