Kasteel Rosendael te Rozendaal

Kasteel in Gelderland

De laatste heer van Rozendaal, Willem Frederik Torck, baron van Pallandt overleed op 15 september 1977. Hij was geboren tegenover het kasteel in de villa Rozeneath, de plaats waar nu het gemeentehuis van de nog steeds zelfstandige gemeente Rozendaal staat. Met zijn verscheiden eindigde een tijdperk. Een tijdperk, waarin altijd een Heer van Rozendaal op het kasteel 'regeerde'. Hij bewoonde met zijn vrouw, en eerder ook zijn kinderen, een deel van Rosendael, waarin ook het Internationaal Kasteleninstituut was gevestigd. De baron was een begrip in het dorp. Hij was zeer betrokken bij het wel en wee van, zowel de gemeente, als van individuele inwoners.

Gelders Landschap

In zijn testament bepaalde de baron dat het kasteel en het landgoed van vijftig hectaren één geheel moest blijven. Hij legateerde het aan de stichting Het Geldersch Landschap voor een bedrag dat gelijk zou zijn aan de successierechten. De Stichting Het Geldersch Landschap heeft vervolgens het kasteel in erfpacht gegeven aan de Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen. De stichtingen zijn samengegaan onder naam Geldersch Landschap & Kasteelen.

Restauratie

Van 1986 tot 1989 werd het kasteel grondig gerestaureerd, waarna vervolgens de oranjerie, de befaamde bedriegertjes en de schelpengrot onder handen werden genomen. Met de restauratie van de theekoepel kwam de ingrijpende restauratie van de Rosendaelse gebouwen in 2000 gereed.

Geschiedenis

Kasteel Rosendael werd voor het eerst vermeld in 1314. Uit die tijd dateert nu nog de ronde donjon, de grote toren, die de grootste in zijn soort in Nederland is en het kasteel zijn markante uiterlijk verleent. Men denkt dat de toren vroeger zeker vijfentwintig meter hoog geweest zal zijn. De diameter van de toren bedraagt ongeveer zestien meter! Tegen de toren aan werd in 1722 een vierkant huis gebouwd en daartegen aan verrezen een eeuw later nog enkele bijgebouwen, waarin onder meer de stallen waren ondergebracht. Toen werd het oorspronkelijke middeleeuwse kasteel in feite een buitenhuis.

Gelderse roos

Of de naam Rosendael iets met de Gelderse roos uit het wapen van de Gelderse graven en hertogen te maken heeft, staat niet vast. Het zou goed kunnen dat de naam is gebaseerd op de biezen, die in de Rozendaalse beek voorkwamen en die destijds 'rusch' werden genoemd. De lage ligging van het kasteel aan de voet van de Veluwse heuvelzoom zou dit niet onwaarschijnlijk maken.

Gelre

Van zijn oorsprong was kasteel Rosendael de residentie van de graven en hertogen van Gelre. Zowel graaf Reinoud I (1271-1326), de eerste bewoner, als zijn zoon Reinoud II (1327-1343), die in 1339 de titel van hertog kreeg, hadden intense banden met Engeland. De eerste was getrouwd met Margaretha van Vlaanderen, de weduwe van koning Arthur van Schotland, zijn zoon huwde de zuster van de Engelse koning Edward III, Elonora. Hun huwelijk werd geen groot succes; hoe Eleonora de problemen dacht op te lossen, werd beschreven bij het kasteel Het Valkhof te Nijmegen.

Bewoners

De graven en hertogen van Gelre hebben ongeveer 200 jaar op kasteel Rosendael gewoond. Daarna kwam het kasteel in handen van de Veluwse drost Willem van Scherpenzeel, die kasteel Rosendael in 1579 overdeed aan Dirck van Dorth, die veel aan het kasteel liet vertimmeren en zorgde voor de aanleg van tuinen, vijvers en beken. Na hem vererfde het kasteel steeds op de volgende eigenaars, achtereenvolgens de families Van Arnhem, Torck en Van Pallandt.

Achterzijde Rosendael

Formele tuin

Rosendael had in de zeventiende eeuw al een formele tuin die alom bekend was. Lubbert Adolf Torck, evenals zijn voorganger een liefhebber van tuinen, droeg de zeer bekende tuinarchitect Daniel Marot op om de tuinen van Rosendael te vernieuwen. Lubbert was met de zeer rijke Amsterdamse Petronella van Hoorn, weduwe Trip, getrouwd, zodat geld geen rol speelde. Marot legde onder meer de nu nog bestaande schelpengalerij aan en plaatste er ander tuinmeubilair dat thans weer is verdwenen.

Bedriegertjes

Het kasteelpark, zoals het er nu uitziet, werd in de negentiende eeuw aangelegd naar een ontwerp van Jan David Zocher jr. Hij voegde onder meer een aantal vijvers samen tot een grote vijver. De waterwerken werden grotendeels vernieuwd, waarbij ook de galerij ontstond, waarin de twintigste eeuw de bedriegertjes werden geconstrueerd. Dit laatste gebeurde in opdracht van het echtpaar Van Pallandt-Loudon, dat ook de formele tuin voor het kasteel liet aanleggen. Tot de Tweede Wereldoorlog werden park en tuinen goed onderhouden, maar daarna begon het verval in te zetten, omdat het onderhoud onbetaalbaar werd. De inrichting van kasteel, park en tuinen werden door Geldersch Landschap & Kasteelen na langdurige restauraties geheel hersteld. De rozentuin werd opnieuw aangelegd en de oranjerie herbouwd. Het sluitwerk van de uitgebreide restauraties werd de restauratie van de prachtige theekoepel, die in- en uitwendig weer een schitterend aanzien heeft gekregen.

Openstelling en ligging

Het kasteel en het park Rosendael zijn gedurende een groot deel van het jaar opengesteld voor het publiek. Het kasteel ligt in het centrum van het kleine dorp Rozendaal, dat het gemakkelijkst via Velp (gemeente Rheden) te benaderen is.

Reinoud van Gelre bouwt Rosendael

De donjon is het oudste deel van kasteel Rosendael. De toren heeft een diameter van zestien meter en was oorspronkelijk ongeveer vijfentwintig meter hoog. Kasteel Rosendael werd gebouwd door de hertogen van Gelre.
Reinoud van Gelre bouwt Rosendael

Oranjerie van kasteel Rosendael

In de oranjerie van kasteel Rosendael bewaarde men in de winter de kuipplanten, die in de zomermaanden in het kasteelpark stonden. Nog altijd staat op het pad naar de ingang van het kasteel een fraaie rij kuipplanten.
Oranjerie van kasteel Rosendael

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief schenken we veel aandacht aan kastelen. Lees Nederlandse kastelen: van motte tot buitenplaats als u meer wilt weten over de geschiedenis van Nederlandse kastelen en het leven op kastelen door de eeuwen heen. Kasteel Rosendael te Rozendaal komt ook voor in de door Ben Hendriks geschreven uitgave Kastelen in Nederland.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Kastelen in Nederland

Over elk kasteel in Nederland kan Ben Hendriks een bijzonder verhaal vertellen. De meeste kastelen hebben een bijzondere bouwgeschiedenis of werden bewoond door een markante edelman. Zo beschrijft Ben Hendriks in zijn artikel over het verdwenen kasteel in de gemeente Bronckhorst over de heren van Bronkhorst en worden de graven en hertogen van Gelre genoemd bij de beschrijving van kasteel Rosendael.
Kastelen in Nederland

Literatuur

F.M. Eliëns en J. Harenberg; Middeleeuwse kastelen van Gelderland; Rijswijk, 1984.

A.I.J.M. Schellart, Prof. Dr. J.G.N. Renaud en Mevr. Hans Nieuwenhuis; Kasteel Rosendael; Zeist, 1987 (deel 21 uit de Nieuwe Reeks van de Serie Nederlandse Kastelen).

J.C. Bierens de Haan en J.R. Ras; Geldersche Kasteelen, tot defensie en eene plaissante wooninghe, architectuur, interieur, tuinen; Zwolle, 2000.

Jan Vredenberg (eindredactie); Kastelen in Gelderland; Utrecht, Stichting Matrijs, 2013.

Eigen documentatie.

Lees verder over kastelen: meer kasteelinformatie

Kastelen Nederland
Kasteel Rosendael Dossier
Fotoreportage Kasteel Rosendael

In de grootste provincie van Nederland, Gelderland, staat een groot aantal kastelen en adellijke huizen. Deze kastelen zijn nauw verbonden met de Gelderse geschiedenis. Opvallend is ook de grote verscheidenheid. U wordt daar uitvoerig over geïnformeerd in Kastelen in Gelderland. In deze uitgave staan 150 interessante kastelen en landhuizen.
Kastelen in Gelderland


Met 'Nederlandse kastelen: van motte tot buitenplaats' heeft Ben Hendriks een zeer toegankelijke studie geschreven over de geschiedenis van Nederlandse kastelen en het leven op kastelen door de eeuwen heen.
Kastelen: Van motte tot buitenplaats

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.