Kasteel De Nijenbeek te Voorst

De Hekerens en de Bronkhorsten

In de veertiende eeuw ontstonden in Gelderland twee ridderlijke partijen, die voortdurend met elkaar overhoop lagen: de Hekerens en de Bronkhorsten. Een vergelijkbare situatie met Holland, waar de Hoeken en Kabeljauwen met elkaar twistten.
De Hekerens schaarden zich achter Frederik van Hekeren, die een rustige ontwikkeling van Gelre voorstond, zonder actieve deelname in een buitenlands avontuur. Ook de steden van Gelre stonden vrijwel alle achter de Hekerens.
De Bronkhorsten danken hun naam aan Gijsbrecht van Bronkhorst, die wat avontuurlijker was ingesteld.

Hertog van Gelre

De Hekerens schaarden zich achter de hertog van Gelre, Reinald III, de Bronkhorsten achter diens broer Eduard en zijn moeder Eleonora, die een bondgenootschap met Engeland wel zag zitten. Het kwam tot botsingen tussen beide partijen. In 1361 werd Reinald III tijdens een gevecht gevangen genomen door zijn broer Eduard, die nu als hertog van Gelre werd geaccepteerd. Aanvankelijk wordt Reinald op kasteel Rosendael gevangen gezet, maar in 1364 verhuist hij als gevangene naar het kasteel de Nijenbeek in Voorst.

Reinald

Het verhaal gaat dat Reinald het in zijn gevangenschap zo goed heeft gehad, dat hij al maar dikker werd. Toen zijn broer Eduard in 1371 bij de slag van Baeswiller dodelijk gewond werd, wilde men Reinald weer op de Gelderse troon hebben. Men wilde hem uit de Nijenbeek vrijlaten, maar het bleek dat hij niet meer door de deur kon. Men heeft enkele kozijnen moeten uitbreken om Reinald naar buiten te krijgen. Een mooi verhaal, waarvan overigens enkele varianten bestaan. Hoe het zij, Reinald genoot niet lang van zijn vrijheid, want kort na zijn invrijheidstelling overleed hij en de strijd om de macht in Gelre ging verder.

Hoofdburcht en voorburcht

Kasteel Nijenbeek was een sterk slot. Het is gelegen aan de IJssel bij Voorst en dateert uit de dertiende eeuw. In 1383 kreeg Willem van Steenbergen het kasteel in leen van de hertog van Gelre.
Het kasteel bestond op zijn hoogtepunt uit een hoofdburcht en een voorburcht. De voorburcht bestond uit verschillende dienstgebouwen rond een voorplein. Van daar kon men via een brug de hoofdburcht, een grote vierkante toren, bereiken. Tegen de toren waren nog enkele bijgebouwen aangebouwd en er was nog een kleine ommuurde ruimte. De hoofdburcht lag oostelijk van de voorburcht, pal langs de rivier de IJssel. Het kasteel was dan ook gesticht om het scheepvaartverkeer op de rivier te controleren. Er is een omschrijving bekend, waaruit blijkt dat de Nijenbeek op een eiland in de rivier zou hebben gestaan. Een zeer strategisch punt dus.

Kasteel aan de IJssel

Tegenwoordig staat het kasteel wat verder van de IJssel af, omdat de bedding van de rivier verder naar het oosten is komen te liggen. De oude IJsselarmen zijn nog duidelijk herkenbaar in het uiterwaardengebied.
Het is waarschijnlijk dat de voorburcht in de zeventiende eeuw is afgebroken, want op enkele afbeeldingen is de voorburcht niet meer te zien.

Middeleeuwse donjon

De huidige toren, of wat daarvan nog over is, geeft niettemin nog een goede indruk hoe een middeleeuwse donjon er ooit uit kan hebben gezien. De toren bestaat uit zwaar muurwerk, dat niet alleen in de loop der eeuwen veel heeft geleden, maar ook in de twintigste eeuw schade heeft opgelopen. Nog in 1901 werd kasteel de Nijenbeek een oude burcht genoemd, die "nog in volle kracht aanwezig" zou zijn, maar door gebrek aan onderhoud en vooral ook door oorlogsgeweld in de laatste wereldoorlog heeft het kasteel zoveel geleden, dat de ruďne nu niet meer betreden mag worden, omdat er voortdurend instortingsgevaar dreigt.

Familie Van Steenbergen

Kasteel De Nijenbeek werd in 1364 door de hertog van Gelre gekocht van de familie De Cocq van Opijnen. De hertog gaf het slot in leen aan Peter van Steenbergen. Zijn familie heeft het slot eeuwenlang in bezit gehad. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd het kasteel gebruikt om troepen in te legeren. Het was toen nog steeds in het bezit van de familie Van Steenbergen. Het kasteel kwam daarna achtereenvolgens in verschillende handen en is nu nog steeds in particulier bezit.

Ligging

Het kasteel kan vanaf de IJsseldijk bekeken worden. Ten noorden van het dorp Voorst, bij de splitsing van de N345 met de weg naar Wilp (en Deventer), loopt de Nijenbeekseweg naar het oosten. Aan het einde van deze weg kan men, na een korte wandeling, het kasteel bereiken, dat net aan de buitenkant van de dijk staat.

Literatuur

- Dr.H.P.H. Jansen, Middeleeuwse geschiedenis der Nederlanden, Utrecht/Antwerpen, 1965.
- Dr. K.A. Kalkwiek en A.I.J.M. Schellart, Atlas van de Nederlandse kastelen, Alphen aan den Rijn, 1980.
- P. Bitter, De Nijenbeek, een middeleeuwse woontoren bij Voorst, in: Bijdragen en Mededelingen, uitg. Vereniging Gelre, deel LXXV (1984).
- Privé documentatie.

Informeer uw vrienden

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Follow @absolutefigures

Lees verder over kastelen: meer kasteelinformatie

Nederlandse Kastelen
Nederlandse kastelen: van motte tot buitenplaats
Nederlandse Kastelen bekijken
Dossier Kastelen
Huis Hoevelaken
Kasteel Nederhemert
Schuilenburg te Hellendoorn
Swanenburg te Gendringen
Toutenburg
Slot Zeist

Ruud van Capelleveen laat met Koning Eenoog zien dat geschiedenis niet saai is en zeker niet dor beschreven hoeft te worden. De foto’s zijn paginabreed en illustreren de artikelen op treffende wijze.
Deze cd-rom bevat veel informatie.
U zult uren genieten van Koning Eenoog.

• Geniet van geschiedenis
• Markante plekken met een interessante historie
• Iedereen kan met onze cd-rom overweg

Wilt u meer weten over geschiedenis ?