Sebastian Haffner

Verplichte leerstof

Winston Churchill vroeg tijdens de Tweede Wereldoorlog aan zijn ministers om 'Duitsland 1939: Jekyll & Hyde' van Sebastian Haffner te lezen. De Britse premier dacht dat het boek van Haffner zijn ministers zou motiveren. De Duitser gaf een vernietigend oordeel over Adolf Hitler en zijn trawanten. Hij voorspelde de ondergang en de zelfmoord van de Führer. "Met dit boek wilde hij de Engelsen inzicht geven in de tegenstander, helpen de oorlog te winnen en voorwaarden aanreiken voor een blijvende vrede," schreef drs. J.M. de Jong in een recensie voor Biblion.
Sebastian Haffner (1907-1999) schreef zijn studie over de actuele situatie in zijn thuisland in exil. Hij vluchtte in de jaren dertig naar Engeland. 'Duitsland 1939: Jekyll & Hyde' verscheen in mei 1940. Haffner heeft een vertaling in het Duits lang tegengehouden. Pas in 1996 verscheen het boek in zijn eigen land. Zijn landgenoten konden zich nauwelijks voorstellen dat Haffner zijn boek in 1939 geschreven had. Dit gold ook voor 'Geschichte eines Deutschen' (Het verhaal van een Duitser: 1914-1933), dat in 2000 postuum verscheen. Men verweet Haffner, dat hij zijn verhaal later had aangepast, zodat het aansloot bij de afloop: de ineenstorting van Duitsland en de zelfmoord van Führer Adolf Hitler. Deze beschuldiging bleek nergens op te slaan. De voorbeelden die de tegenstanders aandroegen konden allemaal worden weerlegd.

Vermomd als Brit

'Als Engländer maskiert' (Vermomt als Brit) verscheen in 2002. Dit boek bevat een vraaggesprek van Jutta Krug met Sebastian Haffner over zijn tijd in Engeland, met een nawoord van Uwe Soukup. Het vraaggesprek met Haffner vond plaats in februari 1989 en bleef jarenlang op de plank liggen. Het verscheen toen de controverse rond 'Geschichte eines Deutschen' zijn hoogtepunt bereikte. Jutta Krug sprak met de tachtigjarige Sebastian Haffner over zijn leven in Berlijn, het besluit om naar Engeland te emigreren, de moeilijkheden die hij in Londen ondervond en hoe hij van Duitser, Brit en na de oorlog langzaam weer Duitser werd.
Sebastian Haffner werd in december 1907 in Berlijn geboren als Raimond Pretzel. Na zijn rechtenstudie zag hij weinig heil in een loopbaan binnen justitie. In 1933 was Adolf Hitler aan de macht gekomen. Pretzel begreep onmiddellijk dat het recht in verdrukking zou komen en werd journalist. Hij schreef voor de Vossischen Zeitung en enkele tijdschriften van uitgeverij Ullstein. Dankzij deze uitgever kon hij in augustus 1938 met een gefingeerde opdracht naar Cambridge. Zijn vriendin, de Joodse Erika Hirsch was in juni 1938 met haar zoon Peter al naar Engeland vertrokken - Erika was eerder getrouwd met Harold Schmidt-Landry, de toenmalige redacteur van de Vossischen Zeitung. Erika Hirsch en Raimond Pretzel traden in september 1938 in het huwelijk. Nog in hetzelfde jaar werd hun zoon Oliver geboren.

Jekyll & Hyde

Pretzel had in Engeland niets aan zijn rechtenstudie en werd schrijver en journalist omdat hij zijn gezin moest onderhouden. Voor zijn schrijverschap koos hij het pseudoniem Sebastian Haffner. Sebastian komt van Johann Sebastian Bach en Haffner van de Haffner Symfonie van Wolfgang Amadeus Mozart. Met deze vermomming wilde hij zijn in Duitsland achtergebleven familieleden beschermen.
In Engeland begon hij aan de beschrijving van de geschiedenis van Duitsland. Het manuscript bleef ongepubliceerd liggen. Zijn volgende studie, 'Duitsland 1939: Jekyll & Hyde', verscheen in mei 1940. Dit boek verscheen in 1941 ook in de Verenigde Staten van Amerika. Een Duitse vertaling zou meer dan vijftig jaar op zich laten wachten. De Duitse uitgave 'Germany: Jekyll & Hyde: Deutschland von Innen betrachtet' verscheen in 1996.
In Engeland werkte Sebastian Haffner korte tijd voor 'Die Zeitung' een krant van en voor Duitse emigranten. Hij werd twee keer geïnterneerd, maar werd met hulp van zijn uitgever steeds weer snel vrijgelaten. Haffner trad in 1942 in dienst bij The Observer. Dit dagblad werd uitgegeven door de flamboyante David Astor (1912-2001). Astor had weinig tijd voor zijn krant en Sebastian Haffner kreeg de gelegenheid om zich zelfstandig te ontplooien als journalist en redacteur. Na de oorlog werd hij genationaliseerd tot Brit. In 1954 keerde Haffner als correspondent van The Observer terug naar Berlijn. Een meningsverschil met David Astor over status van Berlijn als gedeelde stad in het door de geallieerden verdeelde Duitsland, leidde in 1961 tot een breuk met de uitgever. Vanaf 1962 werkte Haffner voor kranten als Christ und Welt en Die Welt. Daarnaast schreef hij van 1962 tot 1975 een wekelijkse column voor Stern en boekbesprekingen voor het tijdschrift Konkret.

Geschiedenis

Vanaf 1960 publiceerde Sebastian Haffner ook boeken. Hierin behandelde hij vooral onderwerpen uit de Duitse geschiedenis. Haffner schreef onder meer over Winston Churchill, Otto von Bismarck en Adolf Hitler. Hij beschreef ook de geschiedenis van Pruisen. In 'Preussen ohne Legende' (1979) belichtte hij zonder de gebruikelijke vooroordelen, zowel de goede als de slechte kanten van deze staat.
'Die sieben Todsünden des Deutschen Reiches im Ersten Weltkrieg' verscheen in 1964 bij de vijftigste herdenking van het begin van de Eerste Wereldoorlog. In Nederland verscheen dit boek later als 'De zeven doodzonden van Duitsland tijdens de Eerste Wereldoorlog'. Haffner toonde in deze studie aan dat Duitsland in de Eerste Wereldoorlog een aantal volstrekt verkeerde inschattingen en keuzes maakte. Hierdoor keerden de oorlogskansen en dit zou - doordat er niets geleerd werd - leidden tot een Tweede Wereldoorlog.
In 1978 verscheen 'Anmerkungen zu Hitler' (Kanttekeningen bij Hitler). Het was een gedurfd geschreven portret van Adolf Hitler. Haffner wist in weinig woorden een trefzekere analyse van Hitler te geven, schreef J.L.G. van Oudheusden. De biografie over Adolf Hitler werd een wereldwijd succes en is nog altijd verplichte kost voor iedereen die zich in de Tweede Wereldoorlog verdiept.

Het verhaal van een Duitser

Na het overlijden van Sebastian Haffner in 1999 vonden zijn erfgenamen het ongepubliceerde manuscript van 'Geschichte eines Deutschen'. Zoals eerder gezegd schreef Haffner dit boek in 1939, maar legde hij het manuscript terzijde toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Zijn erfgenamen besloten het alsnog te publiceren. 'Geschichte eines Deutschen' omspant de periode 1907-1933 en het gunt ons een blik op de opkomst van Adolf Hitler en de groeiende invloed van het nazisme. Sebastian Haffner had een vooruitziende blik en schreef al over aangelegenheden, die nog moesten gaan gebeuren. Hij stelde dat Duitsland steeds in grote beroering was. Na de Eerste Wereldoorlog waren er pogingen tot revolutie. Deze werden neergeslagen door rechtse legertjes, die later de basis zouden vormen van het nazieleger. De financiële situatie van de familie Haffner was illustratief voor de ramp, die veel Duitsers overkwam toen inflatie in 1923 de prijzen astronomisch liet stijgen. Ook de relatief rustiger jaren die volgden, bleken in het voordeel van Adolf Hitler te werken. Sebastian Haffner beschreef dit aan de hand van dagelijkse gebeurtenissen en hij liet zien hoe de gemiddelde Duitser omging met de snel veranderende maatschappij. Zijn belangrijkste conclusie: Duitsland bestond niet alleen uit nationaal-socialisten.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief schenken we regelmatig aandacht aan de beslissende momenten en belangrijkste personen in de Tweede Wereldoorlog. Lees Tweede Wereldoorlog: de Hoofdrolspelers als u meer wilt weten over de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Lees verder: meer geschiedenis

Episoden

Leven in de delta is een aantrekkelijke geschiedenisbundel en een reis door de tijd en door Nederland. U ziet Nederland door de ogen van een liefhebber van geschiedenis: beleef het verleden van ons land aan de hand van opzienbarende feiten en mooie verhalen.
Leven in de delta


Met 'Nederlandse kastelen: van motte tot buitenplaats' heeft Ben Hendriks een zeer toegankelijke studie geschreven over de geschiedenis van Nederlandse kastelen en het leven op kastelen door de eeuwen heen.
Nederlandse kastelen

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.